Overleven

Hoe blijf je aantrekkelijk als werkende in een steeds ingewikkelder arbeidsjungle? Met behulp van een uitgebreide test kun je erachter komen. Leuk, en een tikkie confronterend merkt Annette Wiesman, als ze de test zelf doet.

Op de lange houten eettafel van organisatiepsycholoog Barbara de Jong ligt mijn rapport, het document dat mij gaat vertellen hoe aantrekkelijk ik ben voor de arbeidsmarkt. Mijn blik valt op een doos Kleenex zakdoekjes. Zou die vaak gebruikt worden door bezoekers die te horen krijgen dat ze nauwelijks inzetbare muurbloempjes zijn? De Jong, de ene helft van Bureau Lurvink & De Jong, stelt me gerust: er is bij deze test geen sprake van goed of fout. Pas in ons gesprek krijgen de scores hun betekenis.

Ik doe dit puur uit nieuwsgierigheid. Enerzijds voel ik mij als werkende mens regelmatig een hopeloos geval omdat ik als freelance journalist al twintig jaar min of meer hetzelfde werk doe, anderzijds zou je kunnen zeggen dat ik als zzp'er het toppunt van 'employable' ben: als er niks te werken valt, ga ik zelf op jacht. Dus hoe staat het nu eigenlijk met mijn arbeidsmarktwaarde?

Een week eerder heb ik de online employability-test ingevuld. Het begrip 'employability' is voor personeelsfunctionarissen gesneden koek, maar vergt voor gewone stervelingen wellicht uitleg. Vertaald naar het Nederlands betekent het 'bruikbaarheid' of 'inzetbaarheid'. Met de test is mijn persoonlijkheid zorgvuldig in kaart gebracht: de vaardigheden die ik in de loop der jaren met mijn werk heb opgedaan, de mate waarin ik vernieuwing opzoek en ook de mate waarin ik überhaupt, zowel geestelijk als lichamelijk, in staat ben om te werken. Daarbij passeerden ook een paar aparte vragen de revue, zoals: 'Gedichten hebben geen of weinig invloed op mij' en 'Ik word geïntrigeerd door patronen in kunst en natuur'.

Wel jammer dat ik als zzp'er niet het gevoel heb dat ik mijn ei kwijt kan. Er zijn nogal wat zaken die voor zelfstandigen niet of nauwelijks van toepassing zijn. Nee, ik heb geen breed netwerk van invloedrijke mensen binnen de organisatie en ook heb ik de laatste jaren geen promotie gemaakt. En wat te antwoorden op 'Mijn collega's en ik accepteren elkaars zwakheden?' Naar de zaken waarmee ik als zzp'er wél leuk voor de dag zou kunnen komen wordt nauwelijks gevraagd, zoals eigen initiatief en ondernemerszin. Maar goed, daar was dus het gesprek voor, gelukkig.

"Je hebt een leuke spin", vat coach De Jong opgeruimd samen, wijzend op de grafiek waarin de onderlinge verhouding van mijn scores is weergegeven. Iemands inzetbaarheid komt niet uit de lucht vallen, legt ze uit. Ze maakt een schets op een vel papier. "Het hangt samen met factoren die met jouw persoon te maken hebben, met de organisatie waar je werkt en de functie die je hebt. Die kun je allemaal beïnvloeden. Hoe, daar gaan we in dit gesprek naar kijken."

We bekijken mijn scores. Samengevat ben ik niet goed in het vroeg inspelen op veranderingen en lijd ik aan vermijdingsgedrag. Wel heb ik buitensporig veel plezier in mijn werk. Het beeld van een beroepsgekke professor die zich dertig jaar opsluit in een bezemhok voor hypergespecialiseerd onderzoek dringt zich op. Maar dat plaatje klopt volgens De Jong niet helemaal: "Daarvoor vind jij vernieuwing te belangrijk." Zo heeft iedereen zijn rare patronen, vertelt ze. "Ik had eens iemand over de vloer die enorm hoog scoorde op alle factoren die bepalen hoe goed je inzetbaar bent, maar die wel door zijn collega's totaal werd gemeden omdat hij overal te fanatiek in was. Dus dat zegt ook niet alles."

Haar bureau wordt meestal ingeschakeld door personeelsmanagers of mobiliteitscentra - waar gemeenten, bedrijven, uitzendbureaus en UWV's samenwerken om mensen die hun baan verliezen verder te helpen. Maar ook als individuele werknemer kun je bij haar terecht. "Duurzame inzetbaarheid is in de loop van de tijd een beetje een holle term geworden", zegt De Jong. "Daarom is het zo prettig dat er nu een goede test bestaat. Werkgevers hebben eindelijk iets concreets om mee aan de slag te gaan."

Employability werd lange tijd gezien als werkgeversspeeltje; vaak hing de geur van reorganisatie en ontslag eromheen. Toch ziet De Jong zichzelf vooral als dienstbaar aan de werknemer. "Ik help mensen bij de vraag hoe ze meer regie krijgen over hun eigen loopbaan."

Al te vaak heeft ze reorganisatietrajecten meegemaakt waarbij met name oudere werknemers werden weggezet, terwijl de organisatie zich langs hen heen verder ontwikkelde. "De enorme expertise die ze hebben wordt vaak niet gezien. Jammer, zowel voor henzelf als voor de organisatie." Dat deze ondergewaardeerde senioren soms achterstevoren haar kamer binnenkomen, snapt De Jong dan ook best. Aanvankelijk mikten zij en haar collega alleen op die groep, maar ze kwamen erachter dat mensen in elke leeftijdsfase worstelen met de vraag hoe ze de regie over hun werk behouden of terugkrijgen.

Er zijn talloze tests op de markt die meer grip beloven: beroepskeuzetests, persoonlijkheidstests, competentietests, arbeidstevredenheidstests en drijfverenloopbaantests, om er een paar te noemen. Sommige hebben een hoog horoscoopgehalte met kant-en-klare karakterschetsen, andere zijn wetenschappelijk onderbouwd. Maar wetenschappelijke tests die inzoomen op iemands inzetbaarheid of bruikbaarheid waren er tot voor kort nauwelijks. "We leven in een tijd die hoge eisen stelt aan werknemers", zegt Beatrice van der Heijden, hoogleraar strategische Human Resource Management aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. In haar onderzoek ontwikkelde ze een wetenschappelijk gefundeerde employabilitytest die op de markt wordt gebracht door Knowvium, een bureau dat een brug wil slaan tussen wetenschap en praktijk. Lurvink & De Jong, het bureau van mijn coach, gebruikt deze test.

Het begrip employability wordt steeds belangrijker omdat de arbeidsmarkt sterk aan het veranderen is, vertelt hoogleraar Van der Heijden. "Het levenslange dienstverband is vervangen door een leven lang leren. Functies veranderen steeds sneller van inhoud en daarom ontkomen we niet langer aan training en ontwikkeling." De uitkomsten van de test blijken iemands loopbaansucces heel goed te kunnen voorspellen. "We kunnen steeds beter hard maken dat iemands duurzame inzetbaarheid leidt tot betere arbeidsprestaties. De kans op burn-out of ontevredenheid, bijvoorbeeld, is minder. Op die manier hopen we ook organisaties zover te krijgen zich om die duurzame inzetbaarheid van hun personeel te bekommeren."

Maar dat valt niet mee, want in tijden van economische teruggang investeren werkgevers weinig in training en ontwikkeling van hun personeel. "Er wordt totaal niet naar de lange termijn gekeken", constateert de hoogleraar. "Daarnaast knijpen werkgevers hun werknemers als citroenen uit, door hen jarenlang hetzelfde werk te laten doen.

Daarmee vermindert hun brede inzetbaarheid, helemaal als hun functie verdwijnt." Maar uiteindelijk is het een verantwoordelijkheid van beide partijen, vindt Van der Heijden. Een van haar adviezen: Hop niet binnen drie jaar van de ene naar de andere baan, maar blijf ook niet langer dan vijf jaar hetzelfde werk doen. "Je kunt heel goed dezelfde baan houden, als je binnen die functie maar veel kunt blijven leren."

Bezorgd bekijk ik mijn eigen situatie, die veel weg heeft van een horizontale streep. Rare sprongen of geheel nieuwe trucjes hoeft men van mij niet te verwachten. Mijn afwisseling zit hem niet zozeer in de breedte van mijn taken, maar in de inhoud van het werk. Ik zie weinig overeenkomsten met het plaatje van de succesvolle, zich immer ontwikkelende professional voor wie men in de rij staat, een overlever die ook in moeilijke tijden onbekommerd fluitend van baan naar baan huppelt, of onder de lucratieve opdrachten wordt bedolven.

Wat zou ik zélf eventueel willen veranderen aan mijn situatie? Die vraag is confronterender dan ik vooraf gedacht zou hebben. Hoewel ik houd van mijn werk, heb ik in de loop der jaren ongemerkt toch een aantal kleine frustraties voor lief genomen. Dat ik een comfortabel, confrontatiemijdend hoekje heb gecreëerd waar ik lekker mijn eigen gang kan gaan, betekent ook dat ik me soms wat afgesloten voel van de buitenwereld. De vraag is: hoe flexibel wil ik zijn? De uitdrukking 'uit je comfortzone komen' mag dan een semi-psychologisch cliché zijn, het lijkt hier wel degelijk van toepassing.

De coach en ik pikken mijn vermijdingsgedrag eruit als doelwit. Als ik iets aan mezelf en mijn inzetbaarheid zou willen doen, moet ik dat aanpakken. Meer eropuit gaan, de opdrachtgevers in hun holen opzoeken, mezelf presenteren. Dat kan heel simpel, op gedragsniveau. Wie zes maanden lang bepaald gedrag dagelijks herhaalt, went zichzelf nieuw gedrag aan, zegt De Jong.

En verder? "Ik zou wat cursussen moeten volgen", murmel ik. "Ik proef geen enthousiasme", constateert zij. "Het gaat erom dat je het zélf wilt. Begin jezelf laagdrempelig en met liefde in beweging te zetten." Tegen zo'n zachte aansporing valt haast geen nee te zeggen. Nu even afwachten of er niets tussen komt, morgen.

Reageren?

Hoe staat het met uw beweeglijkheid in uw werk? Mail het ons, in 150 woorden, via

tijdpost@trouw.nl.

undefined

Redenen om te leren

Ongeveer de helft van het aantal werkende mensen doet jaarlijks een cursus. Dat is al heel lang zo. De crisis lijkt daarop geen invloed te hebben gehad. Wel zijn die curussen korter geworden. In 2013 schatten werkenden hun kansen op het vinden van een baan, als zij hun werk zouden verliezen op 50 procent. Werknemers met een vast contract volgen ongeveer twee keer zo vaak trainingen of cursussen als flexwerkers. De motieven verschillen. Mensen in vaste dienst volgen relatief vaak een cursus om zich aan te passen aan nieuwe manieren van werken. Flexwerkers hopen de kans op een vaste baan te vergroten. Zelfstandigen volgen cursussen om meer kwaliteit te kunnen leveren, hun omzet te verhogen of om te leren hoe je opdrachten binnenhaalt.

(Bron: Roa, Werken en leren in Nederland, 2014)

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden