Overleven in ’Steeg van God’

(AFP)

Op een steenworp afstand van stadion Ellis Park ligt de verpauperde wijk Hillbrow. De KNVB participeert daar in een project om de jeugd een toekomst te bieden.

Joel Nkabinde blikt op de binnenplaats van een schoolgebouw terug op de laatste weken. Het geluk lacht hem plotseling een beetje toe. In een grijs verleden verdiende hij als voetballer een schamel loon. Daarna knoopte hij de eindjes aan elkaar door zich te verhuren als timmerman. In loondienst trad Nkabinde, 50 jaar en ongeschoold, niet meer. Totdat hij voor een project in de stadswijk Hillbrow in Johannesburg werd gevraagd.

„Ik voel me eindelijk weer iemand”, zegt Nkabinde. Als lid van Soccer Legends, een organisatie die zich inzet voor verarmde ex-profs, kreeg hij een telefoontje. Of hij er voor voelde in Hillbrow zijn ervaring met 24 anderen over te brengen op de jeugd in de sterk verarmde buurt. Tot na het WK in 2010 kon hij elke maand uitzien naar een vast inkomen. Misschien zelfs langer.

Ter voorbereiding op zijn taak kreeg hij een driedaagse cursus van Clare Barrel, een Britse werkneemster van Score, een non-gouvernementele organisatie met Nederlandse wortels. Daarin leerde hij de diepere achtergrond kennen van het project. Behalve voetballes geven, moest Nkabinde inspireren. In het geheel vormde hij een kleine, maar onontbeerlijke schakel. Zijn bekendheid als voetballer maakte hem een ideaal rolmodel in het ruige getto.

Nkabinde vertrouwde het pas toen Frank Rijkaard langskwam. Namens de KNVB, één van de participanten in het project, onderwees de kersverse trainer van Galatasaray de beginselen van het vak aan de community coaches. „Rijkaard was een groot voetballer, maar als coach respecteer ik hem meer. Wat heeft die man een kennis van tactiek. En alles dient een doel. Ik heb veel geleerd.”

Vlak voor zijn eerste optreden kan Nkabinde een glimlach niet onderdrukken. Eindelijk kan hij aan de slag. „Ik kon voetballen, maar enige opleiding had ik niet. Dan ben je kansloos op de arbeidsmarkt van Zuid-Afrika, als je carrière ten einde loopt. Geld sparen ging niet. In mijn tijd kreeg je 300 Rand per maand. Daarvan kon je net eten, maar zeker geen buffer opbouwen. Dit is prachtig, al draait het om de kinderen.”

In opvanghuis Jabulani Khakibos Kids, één van de twaalf geselecteerde deelnemers, knikt hoofd Stefanie Burnett heftig. Sociale sturing kan de 33 voormalige straatjongens over wie ze waakt een stapje verder brengen. Het nieuwe project biedt door de omvang en de gerespecteerde partners een aantrekkelijk vooruitzicht. Voetbalclub BidVest Wits, met Score, Soccer Legends, de Nederlandse ambassade en de KNVB de dragende krachten, kan een toekomst bieden.

Als Barrel van Score uitlegt dat de club talentjes eventueel opneemt in de voetbalacademie of bemiddelt bij het verkrijgen van een beurs aan de Universiteit van Witwatersrand lichten haar ogen op: „Beurzen krijgen is enorm lastig. Misschien kan een van mijn jongens zich opwerken tot regeringsleider. Dan verandert alles in dit land een stuk sneller.”

Barrel tempert haar enthousiasme door te zeggen dat voetbal en het bijbrengen van sociale vaardigheden het hoofddoel zijn. Een bestaan als professional en het uitdelen van beurzen behoren tot de mogelijkheden, maar te hoge verwachtingen koesteren moeten ze niet. Barrel belooft wél een veilige omgeving. De politie uit de wijk heeft hulp toegezegd. Als chauffeur én als bewaker.

Die laatste zin doet Burnett terugkeren op aarde. In vogelvlucht stipt ze de pijnpunten van Hillbrow aan. Pooiers, kindermisbruik, drugs en criminelen maken ook haar werk bijzonder lastig. Veel van de bewoners van Jabulani snoven vroeger lijm om de angst en de honger te verdrijven. Haar inzet helpt, maar is slechts een druppel op een gloeiende plaat, realiseert ze zich.

„Niet aids, maar gebroken gezinnen creëren een toename van straatkinderen”, doceert Burnett. „Hoofdzakelijk jongens. Voor meisjes krijgt de zwarte bevolking een bruidsschat. Zoons kosten alleen maar geld. Als een man wegloopt en een stiefvader zijn plek inneemt, worden de jongens vaak buiten de deur gezet.”

Intussen loopt Nkabinde met drie collega’s voor een stoet jongens en meisjes uit. Hij moet coachen in een sportpark. Niet alle scholen en opvanghuizen hebben al de beschikking over een veld met een hek en prikkeldraad. Over een jaar, als op kosten van het Nederlands elftal in Hillbrow een Orange Court wordt aangelegd, kan hij ongestoord in een politiebus naar een centrale trainingslocatie rijden. Nu doorkruist Nkabinde te voet een onguur deel.

Vroeger was Hillbrow een kosmopolitische wijk waarin het zakelijke verkeer van Johannesburg zich afspeelde. Het einde van de apartheid zorgde voor een blanke vlucht uit het centrum. Bedrijven trokken naar noordelijke voorsteden, waarna de honderden flatgebouwen in rap tempo verpauperden. Hillbrow werd een toevluchtsoord voor armlastige Afrikaanse emigranten.

Buurtwerker Remembrance Tshabalala wijst onderweg met plezier de rotste plekken aan. Zijn bekendheid werkt als een schild. Een knikje of een vuistgroet demotiveert mannen met glazige ogen om het gezelschap het leven zuur te maken. Met cynisme vertelt hij over het gevaar dat op elke hoek loert. „We lopen nu door God’s Alley”, zegt Tshabalala in een smal straatje vol met vuilnis. „Weet je waarom? Als je hier alleen loopt, heb je de hulp van God nodig om levend de andere kant te bereiken. De Nigerianen zijn hier de baas. Druglords, voor wie een leven niet telt.”

De invloed van Nkabinde is opvallend. Een volgepakt kunstgrasveld, omringd door een stuk of honderd jongeren, krijgt hij razendsnel leeg. De bewondering voor hem is zo groot dat ze zonder misbaar het terrein voor een uur afstaan. Een scherp partijtje volgt.

Nkabinde begeleidt zelf verderop een groep meisjes. Op zestien vierkante meter stoeptegels leert hij hen de beginselen van het voetbal. Gedisciplineerd en vol ontzag voor de snelle voeten van de coach werken ze oefeningen met een bal af. „Aan sociale vaardigheden kom ik vandaag niet toe”, verontschuldigt hij zich. Buiten gehoorsafstand zegt Barrel: „De coaches moeten doen waar ze goed in zijn: voetballen. Ik verzorg later de rest wel. Het begin is veelbelovend.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden