Overleg Zuid-Afrika mislukt Confrontatie tussen ANC en Nationale Partij

JOHANNESBURG - De onderhandelingen om de impasse te doorbreken waarin de bijeenkomst van de Conventie voor Democratisch ZuidAfrika (Codesa) was beland, zijn gisteren mislukt.

HENNIE SERFONTEIN

Uiteindelijk slaagden de delegaties van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) en zijn bondgenoten enerzijds, en die van de regerende Nationale Partij van president Frederik Willem de Klerk anderzijds, er na dagen en nachten onderhandelen niet in tot een compromis te komen. Het ging stuk op het punt van de macht van de grondwetgevende vergadering, en dan vooral waar het gaat om het percentage van de stemmen dat nodig is om een nieuwe grondwet aan te nemen en het percentage dat in het parlement nodig zal zijn om die grondwet eventueel te amenderen.

Het was een ochtend vol drama, verwarring en spanning toen de tweede plenaire sessie van de Conventie voor een democratisch ZuidAfrika (bekend als Codesa 2) gisteren in het internationale handelscentrum bij het Jan Smuts-vliegveld, bij Johannesburg, zijn overleg begon. De plenaire vergadering zou om negen uur beginnen, maar dat werd twintig minuten later.

Roomskatholieke, gereformeerde en joodse leiders gingen voor in een kort gebed. Waarna rechter Johan Schabort, een van de voorzitters, aankondigde dat de plenaire sessie veertig minuten zou worden uitgesteld om de werkgroep de gelegenheid te geven tot een besluit te komen. Werkroep 2 had er toen al vier dagen onderhandelen opzitten en uiteindelijk lukte het gisterochtend dus ook niet.

De Nationale Partij (NP) beschuldigde het ANC van onverzoenlijkheid en zette vraagtekens bij de bereidheid tot onderhandelen van het ANC en verweet het ANC geen echte democratie te willen. Waarop Cyril Ramaphosa, seceretaris-generaal van het ANC, zei dat dat neerkwam op een 'oorlogsverklaring'.

De Nationale Partij deed gisterochtend in werkgroep 2 een compromis-voorstel: alle beslissingen over en verandereingen van de grondwet moeten door een meerderheid van 70 procent worden genomen - het ANC vindt 66,7 procent genoeg - terwijl 75 procent van de stemmen nodig zijn om de Bill of Rights, (die over de rechten van bepaalde groepen en personen gaat) en de macht en structuur van de centrale, regionale en lokale overheden te wijzigen. Het ANC vroeg om uitstel van de vergadering van de werkgroep om zich intern te beraden. De vergadering werd uitgesteld om 10.30 uur en zou om twee uur in de middag worden hervat.

Niet bekend

Uiteindelijk bleek dat het ANC-voorstel het compromis-voorstel van de NP dicht was genaderd: aanname van de grondwet met 70 procent, ook de 75 procent voor de Bill of Rights werd geaccepteerd, maar het ANC verwierp de 75 procent, nodig voor de wijziging van de macht van de regionale overheden. Verder stelde het ANC voor een referendum te houden om de impasse over de grondwetgevende vergadering te doorbreken, maar het ANC zei erbij dat dat louter een voorstel was om een mogelijke crisis te voorkomen en dat er ook andere mogelijkheden gevonden konden worden.

Om twee uur maakte de NP haar standpunt bekend en zei bereid te zijn het ANC-voorstel te overwegen. Maar, zei de NP er is geen tijd meer dat werkgroep 2 dit nieuwe ANC-voorstel bespreekt. Bovendien maakte de NP in een harde verklaring zich boos over de weigering van het ANC werkgroep 2 dan in ieder geval een rapport op te laten stellen waarin alle punten op een rijtje zouden worden gezet waarover dan wel overeenstemming was bereikt. Volgens de NP blijkt uit die weigeringdat het ANC zich een alles-of-niets-houding heeft aangemeten en in feite niet bereid is verder te onderhandelen en vooral niet bereid is tot het aangaan van een compromis.

Daarna gaven beide partijen persconferenties, waar de beschuldigingen en beledigingen over en weer gingen en duidelijk werd dat er een harde confrontatie op komst is op de voltallige vergadering van Codesa. Joe Slovo liet niet na te herhalen dat de blanke regerende NP nog steeds vasthield aan de macht van een minderheid over een meerderheid en zei dat "in wezen de regering bang is voor democratie" .

De Zuidafrikaanse minister van buitenlandse zaken Roelof Pik Botha zei onmiddellijk dat de communisten in delegatie van het ANC natuurlijk nog steeds een filosofie van centralisme aanhangen, terwijl zijunj Nationale Partij voor maximale decentralisatie is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden