Overleden

Januari

Max Velthuijs

25 januari 2005

Schrijver en illustrator (81), “aan wiens speelse verhalen over Kikker en diens vrienden kinderen wereldwijd parabels danken over vooroordeel, angst, barmhartigheid en liefde“, schreef na zijn dood The New York Times. Jarenlang reclametekenaar voor grote concerns (en aanvankelijk voor de CPN). Veroverde pas als 66-jarige maker van prentenboeken een breed publiek met zijn eersteling over wat hij een 'doodgewoon Hollands kikkertje' noemde: 'Kikker is verliefd'.

Nel Benschop

31 januari 2005

Pastoraal dichteres (87) met lijden, dood en christelijke troost als hoofdthema's in wat ze zelf haar 'meditaties op rijm' noemde. Gereformeerde tuindersdochter; jarenlang lerares Frans en Nederlands. Van haar vijftien bundels, te beginnen met 'Gouddraad uit vlas' (1967), vonden drie miljoen exemplaren aftrek. Was vooral met de beginregels van 'In memoriam voor een vriendin' te gast in legio rouwadvertenties. “Onder haar conventionele taal klopt een hart“ (C. Rijnsdorp).

Februari

Marinus v.d. Goes

12 februari 2005

Marinus van der Goes van Naters (104): rode jonkheer, parlementariër voor SDAP en PvdA, milieupropagandist en 'Europeaan' van het eerste uur. Moest in 1951 aftreden als fractieleider, omdat hij Nieuw-Guinea toen al aan Indonesië wilde overdragen. Bleef een dwarsligger van formaat, nooit zuinig met krasse depreciaties, ook van partijgenoten. Noemde Drees 'een saai en stiekem mannetje', Bram Peper een 'schooier' en Frits Bolkestein een 'afschuwelijke vlegel'.

Maart

Rinus Michels

3 maart 2005

'De Generaal' (77) van kijksport nummer 1, die met keiharde discipline het zogeheten totaalvoetbal introduceerde: snel, afwisselend aanvalsspel, bij gelegenheid onbetamelijk hard uitgevoerd. Regisseerde de Oranjeploeg bij het WK van 1974 (Cruijff c.s. afgetroefd door de Duitsers), het gewonnen EK van 1988 en het EK van 1992. Was als trainer ook succesvol met Ajax, Barce-lona en FC Köln. Ontdooide in de loop der jaren van een ijzeren tuchtmeester tot een vaderlijke coach.

Loe de Jong

15 maart 2005

Rijkshistoricus (90), schrijver van 26 banden over Nederland en zijn koloniën in de Tweede Wereldoorlog: 15000 pagina's die 'deels achterhaald maar niet verouderd' zijn (Jan Kuijk). In de oorlog directeur van het Londense Radio Oranje, nadien hoofd van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie. Verbreidde zijn visie op de oorlogsgeneratie ook via de tv ('De Bezetting', 1960-65). Grootste miskleun: zijn vernietigende oordeel over het verleden van CDA-fractieleider Aantjes.

April

Johannes Paulus II

2 april 2005

Poolse paus (84) die zijn pontificaat in 1978 begon als 'de Schwarzenegger' onder de opvolgers van Petrus en eindigde als een zwaar invalide 'acteur die te lang doorging' (Pieter van der Ven). Geharnast bestrijder van nazisme, communisme - dat mede dankzij hem in Oost-Europa sneefde - genotzucht, gemakzucht en kerkelijk vernieuwers. Globetrotter. Eerste paus die bad bij de Klaagmuur. Opgevolgd door Benedictus XVI, de Duitser Joseph Ratzinger.

Prins Rainier III

6 april 2005

Staatshoofd (81) van Monaco. Onder zijn bewind (1949-2005) ontwikkelde zich het vorstendommetje, door Somerset Maugham getypeerd als 'een zonnig oord voor duistere lieden', tot een bastion voor jetsetkapitalisten, met 50 banken op 30000 inwoners. Dankzij zijn huwelijk met Grace Kelly en het vaderschap van schuinsmarcherende nakomelingen ongewild schutspatroon van roddelbladen. Willem-Alexander woonde de uitvaart bij.

Anton Heyboer

9 april 2005

Schilderend kind (81) tussen vijf vrouwen, die hij als zijn grootste creatie zei te beschouwen. Schiep aanvankelijk 'kunst voor intellectuelen en beleggers' (zijn woorden). Produceerde sinds 1983 in hoog tempo en desnoods met de linkerhand (als de rechter moe werd) werken voor Jan en alleman, leverbaar tegen afbraakprijzen. Hield met zijn vrouwen domicilie in een tot chaotisch sprookjeshuis herschapen loods in het Noord-Hollandse Den Ilp.

Maria Schell

26 april 2005

Oostenrijks-Zwitserse actrice (79), die er na 1945 veel toe bijdroeg dat Duitse films in dubbele zin weer gezien werden. Vormde in de jaren vijftig met O.W. Fischer een blond droompaar. Schitterde o.a. in 'So lange Du da bist' (1953), de anti-oorlogsfilm 'Die letzte Brücke' (1954), 'Le notti bianchi', 1957) en 'The Brothers Karamazov' (1958). Later vaak te zien in tv-krimi's. Leefde na zelfmoordpoging in 1991 teruggetrokken in Karinthië.

Juni

Anne Bancroft

6 juni 2005

Amerikaanse actrice (73) van Italiaanse komaf, die een oscar won voor 'The Miracle Worker' (1963), waarin ze de lerares van de dove en blinde Helen Keller speelde. Meer opzien nog baarde ze als de oudere verleidster van Dustin Hoffman in 'The Graduate' (1967). Toen acteur-regisseur Mel Brooks in '64 met deze 'Italiaanse' zou trouwen, sprak z'n Joodse moeder: “Als zij komt, zit ik in de keuken - met m'n hoofd in de oven“. De echt ging door.

Juli

Marten Toonder

27 juli 2005

Schrijver en tekenaar (93), in wiens 177 Bommelverhalen illustratief talent zich paart aan een gave voor sociale satire, een archaïsche verteltrant en de schepping van duurzame neologismen ('denkraam', 'minkukel', 'bovenbazen', 'zielknijper' enz.). In zijn studio's ontstonden ook strips als 'Panda', 'Kappie' en 'Koning Hollewijn'. In 1986 nam hij afscheid van Heer Bommel en Tom Poes. Zijn creativiteit verliet hem en hij was, zei hij later, 'klaar met leven'.

Wim Duisenberg

31 juli 2005

Econoom en bankier (70), in zijn Franse zwembad verdronken, twee jaar nadat hij vijf tropenjaren als president van de Europese Centrale Bank had afgesloten. Begon zijn carrière bij het IMF in Washington, was hoogleraar in Amsterdam, minister van financiën in het kabinet-Den Uyl (1973-1977), vice-president van de Rabobank en president van De Nederlandsche Bank (1982-97). Als roker, drinker, jetsetfan en pragmaticus niet het prototype van de onthechte rode scherpslijper.

Augustus

Roger Schütz

16 augustus 2005

Frère Roger (90), oprichter van de door protestantse en rk broeders bevolkte gemeenschap in het Franse Taizé. Tijdens een dienst doodgestoken door een verwarde Roemeense. Zwitser van geboorte. Ving in de oorlog in Taizé eerst Joodse en andere vluchtelingen op, ontfermde zich er later over Duitse krijgsgevangenen. Zijn communiteit ontwikkelde zich tot een symbool van praktische oecumene, waar in de loop der decennia honderdduizenden rust en bezieling zochten.

Mo Mowlam

19 augustus 2005

Mo Mowlam (55) leverde als charismatisch minister van Noord-Ierse zaken (1997-1999) een 'enorme bijdrage' aan de bevordering van vrede in Ulster, zei de Ierse Nobelprijswinnaar John Hume in 2000. Ze had toen net de politiek vaarwel gezegd, teleurgesteld omdat ze onder druk van Noord-Ierse Unionisten was afgezet. Sinds in '97 bij haar een hersentumor was ontdekt, droeg ze een pruik. Door hem op tafel te leggen, wist ze eens Noord-Ierse gesprekspartners te ontwapenen.

Hennie van Andel

30 augustus 2005

Hendrikje van Andel-Schipper gold sinds haar 115de verjaardag (29 juni) als de oudste mens ter wereld. Na haar dood bleek dat die status toen al toekwam, volgens de redactie van het Guinness Book of World Records, aan een 116-jarige uit Equatoriaal-Guinea. De dochter van een bovenmeester uit Bovensmilde, wiens vrouw het ziekelijke kind nog geen achttien zag worden, schreef zelf haar levensduur toe aan matige consumptie, veel bewegen 'en de moed nooit opgeven'.

September

Simon Wiesenthal

20 september 2005

Sinds 1945 wist hij naar eigen zeggen ongeveer 1100 nazi's op te sporen. De Israëlische regering prees Simon Wiesenthal (96) daarom als 'kampioen in de strijd om de ergste criminelen van de 20ste eeuw te berechten'. Tot ergernis van de Oostenrijkse kanselier Kreisky trof hij in de jaren zeventig ook diverse ex-nazi's aan in diens kabinet. Met Joodse organisaties botste hij, toen hij weigerde de Oostenrijkse presidentskandidaat Waldheim van oorlogsmisdaden ('onbewezen') te beschuldigen.

Joop Doderer

22 september 2005

Legio andere rollen, komische en serieuze, speelde hij in een lange loopbaan, maar voor het buispubliek bleef Johan Heinrich Doderer (84) Swiebertje. De gelijknamige televisieserie, van 1955 tot 1975 door de NCRV uitgezonden, werd in 2001 door kijkers bekroond als het beste programma van de voorbije halve eeuw. De man die voor de oorlog zakte voor het toelatingsexamen van de toneelschool, maakte ook jarenlang deel uit van de cabaretgroep van Wim Sonneveld.

Oktober

André v.d. Louw

20 oktober 2005

Ex-radicaal (72) binnen de PvdA, lange tijd voor kroonprins van Den Uyl gehouden. Populair burgemeester van Rotterdam (1974-1981), even minister (CRM) in Van Agt-II (1981-82), daarna allengs vaderlijker voorzitter, van de Rijnmondraad (1983-86), de sectie betaald voetbal van de KNVB (1983-89), de Mediaraad (1988-94) en de NOS (1994-1998). Visueel souvenir: zijn berendans op een PvdA-congres in 1969, waar hij vice-voorzitter van de partij werd.

Karin Adelmund

21 oktober 2005

Bevlogen vakbondsvrouw (vice-voorzitter FNV) en politica (kamerlid, PvdA-voorzitter, vier jaar staatssecretaris van onderwijs, door Kok geweerd van Sociale Zaken). Taalvaardig (“Een rebelse meid is een parel in de klassenstrijd“), soms schuldig aan abracadabra (“Ideeën op zichzelf zijn gekleurde ballonnen die recht de lucht in gaan“). Werd in de politiek 'ongelooflijk moe', zei ze in 1995. “Ik kan als een legodoos uit mekaar vallen.“ Stierf als 56-jarige.

Rosa Parks

24 oktober 2005

Kleindochter (92) van slaven. Weigerde in 1955 in Montgomery, Alabama, haar zitplaats in een bus af te staan aan een blanke. Inspireerde zo Martin Luther King ertoe, een busboycot te organiseren die 382 dagen duurde en het einde inluidde van de rassenscheiding in het openbaar vervoer. Werd geëerd in gedichten en straatnamen en met eredoctoraten en presidentiële medailles. Eerste vrouw wier lichaam werd opgebaard in het Capitool te Washington DC.

November

Aenne Burda

3 november 2005

In 1950 met Burda Moden begonnen, zag de Duitse Aenne Burda, dochter van een treinmachinist, haar tijdschrift uitgroeien tot 's werelds meest gelezen modevakblad. De knippatronen in Burda Moden maakten het legio vrouwen mogelijk, zelf betaalbare kleding te maken waarmee ze voor de dag konden komen. Het blad was in 1987 het eerste westerse tijdschrift waarvan een Russische versie verscheen. Duitsers eerden Aenne Burda (96) als die Königin der Kleider.

December

George Best

25 november 2005

Noord-Ierse voetbalster (59), talentrijkste speler in de Britse soccer-geschiedenis. Werd bij Manchester United (1963-74) ontslagen omdat hij te zelden kwam trainen, en dan alleen in het gezelschap van een blonde dame of een kater (zei de manager). Gaf naar eigen zeggen “veel geld uit aan drank, vrouwen en sportwagens - en smeet de rest over de balk“. Bleef na een levertransplantatie (2002) doordrinken tot zijn dood. Laatste boodschap, volgens de News of the World: “Don't die like me.“

Frits Philips

5 december 2005

'Meneer Frits' (100), in de oorlog feitelijk leider van Philips, wist te regelen dat vele Joden via werk voor zijn bedrijf aan deportatie ontkwamen. Formeel de topbaas was hij van 1961 tot 1971, jaren waarin de personeelskudde groeide tot 367000, van wie een kwart in Nederland. Zijn sociale beleid maakte 'Fritske' tot de meest geliefde onder de concernchefs. Hij hield, zei hij kort voor zijn 100ste verjaardag, van de gewone werknemer en voelde zich 'één met dieje mens'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden