Overleden sjeik populair als eerste televisie-imam

AMSTERDAM - De vorige week overleden Egyptische sjeik Sharawi werd in zijn land als een belangrijk geestelijk leidsman beschouwd. Het bericht van zijn dood beheerste het nieuws in Egypte en stond in het teken van nationale rouw.

MARIWAN KANIE

Staatshoofden en andere hoge ambtenaren uit de Arabische wereld betuigden hun deelneming aan de familie van de sjeik, de Egyptische staat en de Egyptische bevolking. Op zijn beurt heeft de Egyptische president de islamitische wereld gecondoleerd met het verlies van de geestelijke.

Sharawi werd op 15 april 1911 geboren in Dadakus, een dorpje op het Egyptische platteland. In 1941 rondde hij zijn studie af aan de theologische universiteit van Azhar, in Cairo, waar hij een jaar later ging doceren. Hij was gastdocent aan de universiteit van Bin Abdul Aziz in Mekka in Saoedi-Arabië, kreeg een eredoctoraat van twee Egyptische universiteiten en ontving in 1988 de Egyptische staatsprijs voor wetenschappen.

In de tijd van het Engelse mandaat, die duurde tot 1952, nam Sharawi volop deel aan het maatschappelijke leven in Egypte. In 1934 werd hij gevangen gezet omdat hij artikelen had geschreven tegen de toenmalige koning. Sharawi was betrokken bij de Moslim-Broederschap, een beweging die in de jaren dertig de islam tot grondslag van het ethische leven wilde maken. Hij schreef het eerste manifest van deze beweging, in mei 1937. In de jaren veertig raakte de Moslim-Broederschap gepolitiseerd en condenseerde uiteindelijk tot een politieke partij. Sharawi kritiseerde deze ontwikkeling. Hij vond dat de Moslim-Broederschap geen politieke doeleinden moest nastreven, maar zich moest beperken tot het aanmoedigen van een islamitische moraal en levenswijze.

Tijdens het bewind van Nasser stond Sharawi aan de zijlijn. Hij had een moeilijke verhouding met Nasser en was een tegenstander van diens seculiere, socialistische politiek. Zijn afkeer van Nasser ging zover dat hij God dankte toen het Egyptische leger in 1967 tijdens de Zesdaagse Oorlog door Israël in de pan werd gehakt. Sharawi hoopte dat dit enorme verlies het einde van het Nasser-tijdperk zou betekenen.

Na de dood van Nasser in 1970 kwam Sharawi weer in de gratie. De nieuwe president van Egypte, Anwar Sadat, gebruikte de religieuze moslims in zijn strijd tegen de aanhangers van Nasser en andere linkse groeperingen. In 1976 benoemde hij Sharawi tot minister van religieuze zaken. Daarop beschuldigden de islamitische fundamentalisten Sharawi ervan, dat hij vóór de autoriteiten en tegen het volk had gekozen. Na twee jaar nam Sharawi ontslag als minister. Hij beschouwde deze periode als de slechtste van zijn leven.

Vanaf 1993 trad Sharawi op als bemiddelaar tussen de Egyptische overheid en radicale islamitische groeperingen, waaronder zich ook de groepen bevonden die waren betrokken bij de moordaanslag op president Sadat in 1981.

Officieel werd Sharawi beschouwd als een gematigde islamitische geestelijke die de Koran modern interpreteerde. Dar Al Ifta ('Het huis van fatwa') - een belangrijke instantie in Egypte, die bindende religieuze regels uitvaardigt - beschrijft Sharawi als een 'strijder van God' die Gods woorden boven alles stelde en de islam juist uitlegde.

Sharawi was een sterk debater met een grote overtuigingskracht. Hij was een van de weinige imams wiens ideeën door uiteenlopende islamitische stromingen - zowel soennieten als sjiïeten - werden gerespecteerd. Al Fatawa Al Koebra ('De grote fatwa's') wordt beschouwd als zijn belangrijkste boek. Hierin behandelt hij meer dan 400 religieuze kwesties die volgens hem tot dusver verkeerd begrepen waren. Nog steeds verschijnt iedere maand een nieuwe bundel van zijn hand in een serie over de interpretatie van de Koran. Bovendien kwam Sharawi elke vrijdag op de televisie om de Koran uit te leggen in een eenvoudige taal die toegankelijk was voor de vele analfabete Egyptenaren. Die programma's circuleren nog steeds door het hele land.

Sharawi was in Egypte even populair als filmsterren, zangers en voetballers. Onder zijn invloed bekeerden enige actrices met een sexy imago zich tot het 'ware pad' van de islam en gingen hoofddoekjes dragen. Sharawi's faam wordt meestal toegeschreven aan zijn talent om moeilijke religieuze kwesties eenvoudig uit te leggen. De Egyptische hoogleraar Nasir Hamid Abu Zeid, die een paar jaar geleden als gevolg van problemen met de fundamentalisten naar Nederland is gekomen, ziet Sharawi als een mediaprodukt, een “televisie-imam uit het tijdperk van de petrodollar”. “Vroegere charismatische imams hadden alleen de moskee ter beschikking om hun boodschap uit te dragen, maar Sharawi kon als eerste beschikken over radio, televisie en video. Sharawi was een charismatisch geestelijke die de meest traditionalistische interpretatie van de islam koppelde aan een soefistische mystiek. Bovendien was hij een goede spreker.” Volgens Abu Zeid is Sharawi gecreëerd door de omstandigheden van een gebrek aan kennis en kritiek, een laag onderwijsniveau en een politieke crisissituatie. Ook legt Abu Zeid een verband tussen de populariteit van Sharawi en de nederlaag van de Arabieren in de Zesdaagse Oorlog tegen Israël. “Velen schreven de nederlaag toe aan het teloorgaan van het islamitische geloof in het leven van de Arabieren en aan de verspreiding van vreemde ideologieën. Sharawi voorzag dus in een behoefte.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden