Overlast door natuurgebieden: 'Hier wonen ook mensen, hoor!'

Bewoner Hugo Schortinhuis leidt op het eiland toeristen rond in zijn elektrische golfkar. Beeld arie kievit

Overal in het land worden natuurgebieden aangelegd. Dat daar ook mensen wonen wordt weleens vergeten, vinden bewoners van Tiengemeten, een natuurgebied van Natuurmonumenten in het Haringvliet.

• De bewoners

Tien mensen wonen er maar op Tiengemeten, en toch draait Hugo Schortinghuis als hij ’s ochtends aan het werk gaat, de deur op slot. Dat doet hij sinds hij een paar toeristen aantrof in zijn verbouwde smederij. “Ze denken maar dat alles van hen is, ze lopen hier zo door mijn huis”, zegt de 67-jarige ondernemer verbaasd.

Even verderop woont Ton van der Graaf, voorzitter van de bewonersvereniging van Tiengemeten. Hij heeft weleens een wildvreemde familie in zijn tuin gehad, opa en oma pontificaal in het midden, omdat ze daar zo lekker uit de wind koffie konden drinken. Ook trof hij eens een drol aan in zijn tuin - dat was in de tijd dat het naastgelegen bezoekerscentrum nog geen toilet had.

Het zijn er niet veel

Schortinghuis en zijn leeftijdgenoot Van der Graaf wonen op Tiengemeten, een eiland middenin het Haringvliet. Dat is sinds 2006 van Natuurmonumenten. Er zijn een paar trekkers voor dagjesmens: de natuur, vanzelfsprekend, maar ook het Rien Poortvlietmuseum, het landbouwmuseum, de speelnatuurplaats voor kinderen, het pannenkoekenhuis, de herberg. Er is een kleine camping, er zijn een paar huisjes verbouwd tot vakantiewoning, er is een zorgboerderij voor mensen met psychische problemen.

En er wonen mensen permanent. Niet veel, nu tien, maar ze zijn er. Zoals er in bijna alle gebieden waar natuur wordt ontwikkeld, mensen wonen. En met die oorspronkelijke bewoners houdt Natuurmonumenten te weinig rekening, vindt Schortinghuis, en ook de bewonersvereniging verwoordt die klacht. “Als ik nou moest kiezen, zou ik hier niet meer komen wonen”, zegt Schortinghuis, die in zijn elektrische golfkar toeristen rondrijdt op het eiland en erover vertelt als was hij gids bij Natuurmonumenten, zoveel weet hij ervan.

‘De rattenvanger’ noemen ze de geboren Hagenaar, die daar een café had en een winkel voor dierenbenodigdheden. Maar de stilte en de ruimte trokken. Met zijn zeilboot kwam hij in de jaren zeventig al op Tiengemeten. Hij was er lange tijd ‘een weekender’, en vestigde zich er in 1990 definitief, als muskusrattenvanger - vandaar zijn bijnaam. Het eiland was toen nog landbouwgrond, in gebruik door zeven boeren. Dat trok andere bedrijvigheid aan, er waren kinderen, en dat maakte dat het er destijds ‘een stuk gezelliger’ was dan nu, vinden Schortinghuis en Van der Graaf.

De oren en de ogen van het eiland

Natuurmonumenten kreeg het gebied in de jaren negentig in eigendom. De landbouwgrond moest natuurgebied worden, onderdeel van het ecologische lint door Nederland. Toeristen pasten daar in de ogen van de natuurorganisatie wel bij, maar permanente bewoning niet. “Ze wilden het hele eiland leeg hebben, iedereen moest eraf”, vertelt Schortinghuis. Van der Graaf kan dat op zich nog wel begrijpen. “Ze zijn een natuurorganisatie en geen verhuurbedrijf.” Anderzijds, zegt hij, de bewoners zijn wel de ‘oren en ogen’ van het eiland. Blijven er jongeren hangen die ’s avonds tegen de regels een kampvuur maken, dan waarschuwen ze de politie, hangen bij storm de deuren uit een verlaten boerderij dan gaan de bewoners erop af. “We signaleren”, zegt Van der Graaf. “Natuurmonumenten kan gebruikmaken van de bewoners.”

Maar zo’n welwillende houding heeft Natuurmonumenten niet, zeggen de mannen. Iets van die weerstand tegen permanente bewoning is naar hun idee altijd blijven hangen. “Er is niet veel begrip voor bewoners”, vindt Schortinghuis. Hij geeft een paar voorbeelden. Er zijn op Tiengemeten weinig bordjes om de toerist te helpen. Het is zoeken naar de vaartijden voor de pont, de wandelroutes worden minimaal aangegeven, de recreanten moeten zelf begrijpen dat de paar huisjes bewoond worden. “Je moet de hele dag advies geven”, legt de vroegere muskusrattenbestrijder uit. Een paar extra aanwijzingen zouden voor de bewoners wonderen kunnen doen, maar daar heeft Natuurmonumenten nog geen oor voor gehad.

Bezoek

Een ander lastig punt is het bezoek. Overvaren kost zes euro. “Als mensen met zijn vieren zijn dan kost het dus bijna 25 euro om bij mij op de koffie te komen”, rekent Schortinghuis voor. “Dat is wel erg veel voor een bakkie.” Het heeft even geduurd, maar daarin is Natuurmonumenten de bewoners wel tegemoetgekomen. Hij laat de tickets zien voor gasten, die hoeven maar twee euro te betalen, ze kunnen dat digitaal regelen. De bewonersvereniging is daar blij mee, Schortinghuis ervaart nog problemen voor vrienden die geen computer hebben, of geen smartphone. Ook het scannen van de kaartjes verloopt nog niet vlekkeloos.

En dan is er de waterbus, een passagiersboot die in de zomer de stadjes aan het Haringvliet aandoet én Tiengemeten. Om die een plek te geven, is de haven afgesloten voor de paar plezierbootjes die er altijd konden liggen. “Dus een eindje zeilen en even op bezoek gaan bij Hugo kan ook al niet meer”, zegt Schortinghuis.

Hij en Van der Graaf hebben maar één conclusie: Natuurmonumenten wil van de permanente bewoning af. Natuurmonumenten ontkent dit, maar het duo is ervan overtuigd dat de club een ‘uitsterfbeleid’ voert, door geen nieuwe huurders toe te laten als de huidige het contract opzeggen. Van der Graaf: “Maar wij zijn er. En daar moeten ze dus wat mee.”

• De boeren

Op de website van Natuurmonumenten staat dat de boeren vrijwillig vertrokken naar een plek elders, maar Maaike Hage (54) was graag op Tiengemeten gebleven. Zij en haar man hadden daar de boerderij waar nu het Rien Poortvliet-museum in zit, ze verbouwden aardappelen, bieten, uien, graan.

Hage: “We wilden graag blijven. Maar voor mensen was er geen plaats. Dat er wel duizenden toeristen komen, daar heb ik moeite mee.”

Ze hebben nu een agrarisch bedrijf in Goudswaard, aan de overkant, maar ze komt nog weleens op Tiengemeten. Ze is niet erg onder de indruk van de natuur die ze daar ziet. Het onkruid heeft er de overhand, zegt ze, en ze is ervan overtuigd dat de vogels er worden uitgezet - wat Natuurmonumenten ontkent.

Pretpark

Hage: “Het was natuur, toen wij er woonden. Moet je eens kijken wat er in de polders groeit en bloeit. Het gewas wordt gebruikt voor voeding, en dat is een belangrijk onderdeel van de natuur.”

De toeristen, de horeca, het muziekfestival aanstaand weekend, het maakt dat ze spreekt van ‘een commerciële bende.’ “Dat er dit weekeinde zelfs een concert kan worden gehouden, dat gaat er bij mij echt niet in. Ze hadden tegen ons eerlijk moeten zijn, en zeggen dat we weg moesten voor een pretpark”, vindt boerin Maaike Hage.

• De beschermers

Hoewel volgens Natuurmonumenten niet alles klopt wat bewoners en boeren zeggen, zegt de organisatie wel gevoelig te zijn voor kritiek. “Wij hebben ons stinkende best gedaan om de topnatuur te krijgen die we nu op Tiengemeten hebben”, reageert Ted Sluijter, boswachter communicatie en natuurbeleven voor onder andere Tiengemeten. “Je staat er versteld van wat er allemaal bij komt kijken als een eiland van jou is. Ik vind het daarom wel jammer dat wij zoveel verwijten krijgen van de bewoners.”

Sluijter werkt sinds de herfst voor Tiengemeten. Hij benadrukt dat Natuurmonumenten géén uitsterfbeleid voert voor dit natuureiland. “Maar als dat gevoel er wel is, dan zijn wij aan de lat om dat weg te nemen.” Huurcontracten zijn volgens hem niet aan een termijn gebonden, en als er een wordt opgezegd, kan er gewoon een volgende huurder komen.

Natuurmonumenten weert inderdaad nieuwe huizen in dit gebied, maar wil de indruk wegnemen dat ze iets tegen bewoning heeft die er al is. “We willen zoveel mogelijk mensen laten genieten van de natuur, of dat bewoners zijn of toeristen maakt ons niet uit.”

Echt wel natuur

De boswachter kan zich voorstellen dat bewoners het vervelend vinden dat de waterbus alle ruimte in de haven vult. Daarom komt er volgend jaar een vaste plek voor een paar plezierbootjes, even ten westen van de huidige aanmeerplek. Ook staat hij open voor de klachten over de bezoekerspassen en de bordjes. “Als het om redelijke dingen gaat die passen in het beeld wat wij voor ogen hebben voor Tiengemeten, moeten we daarover kunnen praten.”

In het algemeen raadt hij de bewoners aan niet alleen te kijken naar wat er allemaal verandert, maar ook te zien wat voor ‘fantastisch privilege’ het is om in zo’n prachtig natuurgebied te wonen.

Want een natuurgebied is het wel degelijk, zegt Sluijter, ook al zegt boerin Maaike Hage dat dat niet zo is. De boswachter: “Je kunt aardappelvelden en graanvelden heel mooi vinden en het is zeker voedsel, maar er zit echt heel weinig in waar de natuur iets aan heeft. Op de Europese lijst van biodiversiteit staan wij op de een na laatste plaats. Dat zegt genoeg.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden