Overijverige overheid creëert onbewust verstikkend systeem

We willen toch allemaal dat criminelen worden gepakt? ( FOTO EPA ) Beeld
We willen toch allemaal dat criminelen worden gepakt? ( FOTO EPA )

De overheid vindt veiligheid belangrijker dan privacy. De burger geeft op internet naïef al zijn gegevens prijs. Bij elkaar leidt dit tot een monsterlijk systeem dat zich snel tegen mensen kan keren.

De overheid barst van de slimme, ijverige mensen met de beste bedoelingen. Maar als het om privacy gaat, creëren die mensen samen een oliedom, verstikkend en wreed systeem.

Dom, dat is het woord. Want de talloze door de overheid georganiseerde of gedoogde aantastingen van de privacy die Rudie Kagie, journalist bij Vrij Nederland, beschrijft in zijn boek over privacy zijn geen complot. De artsen en verzekeraars die al uw medische gegevens bundelen, de minister met zijn Elektronische Kind Dossier, Amerikanen die terrorisme bestrijden: natúúrlijk doen ze dat met de beste bedoelingen. Alleen, samen creëren ze een monster.

Geldt dat voor de Nederlandse overheid, het betreft evenzeer de Nederlandse burger. Kagie’s boek is namelijk vooral een ’bijpraatboek’ waarin de grootste privacyvraagstukken nog eens netjes op een rijtje wordt gezet. Het heeft allemaal uitgebreid in de kranten gestaan. De burger shopt onbekommerd op het web met zijn creditcard en vindt het biometrische paspoort en camera’s veel plaatsen geen probleem .

Dat is naïef, zeggen de mensen die het weten kunnen. Elk bestand met data over mensen ontstaat met de belofte dat niemand er mee aan de haal gaat om andere redenen dan wordt bedoeld. Maar vooral het opsporingsapparaat heeft er een handje van om gegevens op te eisen van zo goed als elk bestand dat er bestaat. We willen toch allemaal dat criminelen worden gepakt? Het is de eeuwige mantra waarmee opsporingsdiensten in feite hun onvermogen camoufleren. In plaats van zelf de verantwoordelijkheid te nemen voor de opsporing, zijn ze boos als burgers niet willen meewerken door bijvoorbeeld hun DNA af te staan, hun vingerafdrukken en gezichtskenmerken te laten registreren en hun reisgegevens prijs te geven.

De Nederlandse overheid behoort tot de ijverigste verzamelaars van gegevens over burgers, ijveriger dan verreweg de meeste andere Europese landen, en ook ijveriger dan de Verenigde Staten. De Amerikanen zijn niet-Amerikanen na ’9/11’ veel strenger gaan controleren, maar de diepgravendheid waarmee de Nederlandse overheid binnendringt in het privéleven van burgers zou in de VS nimmer door de volksvertegenwoordiging worden goedgekeurd.

Neem de gemeente Rotterdam, die sinds 2001 al zo’n 30.000 keer doodleuk met een stoet ambtenaren binnenstoof in woningen in probleemwijken. De Rotterdamse Ombudsman maakte er korte metten mee, verwijzend naar de ’hooibergen’ van informatie die de overheid creëert om pas daarna naar die ene speld op zoek te gaan. „Wie uitsluitend op basis van een doel/middelen-afweging (hoe krijgt de overheid tegen de laagste kosten de meeste informatie) na wil denken over de middelen die aan de overheid gegeven moeten worden, kent zijn geschiedenis niet.”

Maar de overheid verzamelt verder. „Privacy is de schuilplaats van het kwaad”, vindt de Amsterdamse hoofdcommissaris van politie Bernard Welten. „Ik vind veiligheid belangrijker dan privacy”, riep de Rotterdamse burgemeester Ivo Opstelten vanaf billboards in de stad. Beiden tonen ze zich te naïef om de schaduwkanten te zien. Een haastige aantekening in je Elektronische Kind Dossier kan iemands toekomst ernstig belasten. Identiteitsdiefstal (iemand die je naam misbruikt) komt vaak voor en kan iemand ruïneren. En de overheid heeft zoveel databestanden aangelegd dat ze zelf nauwelijks of niet in staat is om fouten daarin te herstellen. Sta je kortom ergens negatief geboekstaafd, vergeet het dan maar. Je komt er nooit meer vanaf.

„Maar ik heb niets wat anderen niet zouden mogen weten”, is een veelgehoord verweer. Het punt is dat niet u dat uitmaakt, maar de tienduizenden mensen die inzage hebben in uw persoonlijke informatie. Nadenken over de bedreigingen van de privacy stemt dus somber. De overheid zou die stemming zelf moeten doorbreken door ernst te maken met de discussie erover. Privacy is geen misdaad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden