Overheid zet aan tot vreemdelingendetentie

Met het rapport van de ACVZ staat er nóg een kritische schijnwerper op vreemdelingendetentie in Nederland. Staatssecretaris Teeven kwam eerder dit jaar zwaar onder vuur te liggen na een rapport van de Inspectie Veiligheid en Justitie over de zelfmoord van de Russische asielzoeker Dolmatov. Beeld ANP

Vreemdelingen worden te snel achter de tralies gezet. Soms zitten vreemdelingen zelfs onrechtmatig in de cel, en vaak duurt hun gevangenschap te lang. Terwijl de cijfers juist uitwijzen: hoe langer de vreemdelingendetentie duurt, hoe zinlozer die wordt. Dat blijkt uit een rapport over vreemdelingenbewaring van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ), dat vandaag verschijnt.

Het doel van de detentie is het bewerkstelligen van het vertrek uit Nederland van vreemdelingen die hier niet mogen zijn. Maar, zeggen nationale en internationale regels, je mag een vreemdeling pas zijn vrijheid ontnemen als een lichter middel niet helpt om dat doel te bereiken. Vreemdelingenbewaring geldt als een laatste middel.

In Nederland is dat lang niet altijd zo, constateert de ACVZ. Hoewel het aantal vastgezette vreemdelingen al enkele jaren afneemt, blijft vreemdelingenbewaring het uitgangspunt. Dat zou niet zo moeten zijn, zegt de commissie, die vaststelt dat bij dat vastzetten en vasthouden van vreemdelingen veel fout gaat.

Geprikkeld
Dat begint al bij de vreemdelingenpolitie. De prestaties daarvan worden onder meer gemeten aan de hand van het aantal dossiers dat ze overdraagt aan de Dienst Terugkeer & Vertrek (DT&V). Maar dat gebeurt als een vreemdeling achter de tralies is gezet, en bijvoorbeeld niet als het de vreemdelingenpolitie is gelukt om een vreemdeling terug te laten gaan naar het land van herkomst.

De politie wordt, kortom, geprikkeld om veel vreemdelingen vast te zetten. Dat deugt niet, zegt de ACVZ. Zit een vreemdeling eenmaal vast, dan concentreert de DT&V zich volgens de ACVZ vooral op de vraag of dat mag van de rechter, niet op de vraag of dat effectief is. Ook dat moet veranderen, vindt de ACVZ.

Niet dat vreemdelingenbewaring zonder resultaat blijft overigens: in 2012 vertrok 81 procent van de opgesloten vreemdelingen binnen drie maanden aantoonbaar uit Nederland. Maar hoe langer een vreemdeling vastzit, hoe kleiner de kans op vertrek naar het herkomstland. Van de vreemdelingen die langer dan zes maanden in de cel zaten, vertrok in 2012 nog maar 17 procent. Toch zaten er van de ruim 5000 vreemdelingen die vorig jaar in vreemdelingendetentie belandden, bijna 600 mensen langer dan een half jaar vast.

Lichtere maatregelen
Je kunt je ernstig afvragen, zegt de ACVZ, of zo'n laag percentage vertrekkenden opweegt tegen zo'n ingrijpende maatregel als opsluiting. Tijdens de detentie moet veel vaker en grondiger worden gekeken of opsluiting nog zin heeft.

De commissie wijst ook op de vreemdelingen die niet terug kunnen keren - doordat hun herkomstland weigert mee te werken, of de vreemdeling zelf. Het is onrechtmatig om vreemdelingen achter de tralies te houden als er geen zicht op uitzetting is, oordeelt de ACVZ. Van een vreemdeling mag weliswaar worden verwacht dat hij meewerkt aan zijn terugkeer. Maar als hij dat niet doet, mag vreemdelingenbewaring niet worden ingezet als dwangmiddel om hem toch zo ver te krijgen dat hij uit eigen beweging vertrekt.

Als er lichtere maatregelen zijn dan moeten die worden toegepast, zegt de commissie. Die lichtere maatregelen zijn er. Begin vorig jaar startte een aantal proeven met alternatieven (zoals terugkeerprojecten met behulp van andere instanties, of het betalen van een borgsom die de vreemdeling terugkrijgt als hij het land heeft verlaten). Maar die worden maar heel beperkt ingezet. Ook dat moet veranderen, aldus de ACVZ.

Al eerder onder vuur
Met het rapport van de ACVZ staat er nóg een kritische schijnwerper op vreemdelingendetentie in Nederland. Staatssecretaris Teeven kwam eerder dit jaar zwaar onder vuur te liggen na een rapport van de Inspectie Veiligheid en Justitie over de zelfmoord van de Russische asielzoeker Dolmatov. Teeven zegde toen een onderzoek toe van de Onderzoeksraad voor Veiligheid naar de gehele vreemdelingenketen. Begin deze maand begonnen meer dan 130 (uitgeprocedeerde) asielzoekers en andere vreemdelingen in de detentiecentra met een hongerstaking. Amnesty International begon vorige week een campagne tegen vreemdelingendetentie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden