Overheid traag met informatie

Juriste: Slechte uitvoering Wet Openbaarheid Bestuur ontmoedigt journalisten

De overheid voert de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) zo slecht uit dat journalisten worden ontmoedigd om informatie op te vragen. Zo blijft belangrijke informatie aan burgers onthouden.

Dat zegt Aline Klingenberg, die als jurist verbonden is aan de Rijksuniversiteit Groningen, vandaag op de Persvrijheidlezing in Amsterdam. Stukken van de overheid zijn op een aantal uitzonderingen na in principe altijd openbaar, maar in de praktijk moeten journalisten geregeld naar de WOB grijpen om echt inzage te krijgen. De overheid doet echter zo lang over de behandeling van zo'n WOB-verzoek dat de nieuwswaarde verdampt en de kans groot is dat journalisten het opgeven. Zo schiet de WOB zijn doel - een transparante overheid - voorbij.

"Journalisten moeten gemiddeld meer dan drie maanden wachten op de gevraagde informatie van de overheid", zegt Klingenberg. "En als het verzoek voor de bestuursrechter komt, duurt het nog veel langer. Uit een analyse van WOB-zaken in 2010 blijkt dat de duur tussen het indienen van een bezwaarschrift en het plannen van een zitting een jaar is. En dan moet je ook nog eens weken wachten op een uitspraak en heb je het nog niet eens over een eventueel hoger beroep."

Klingenberg heeft geen aanwijzingen dat de overheid erop uit is om de informatievoorziening te frustreren. "In het algemeen zijn de contacten tussen de media en de overheid in Nederland best goed, maar als een overheid bewust geen informatie wil geven, komt ze daar wel erg makkelijk mee weg."

Een probleem is dat de praktijk nog altijd spoort met artikel 6 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, dat een 'een redelijke termijn' eist voor de rechtsgang. "Maar in dit geval heeft een journalist daar niets aan. Die wil publiceren op het moment dat het nieuws is. De kans dat journalisten afhaken omdat het allemaal zo lang duurt, is groot."

Overigens leert de praktijk dat bezwaar maken tegen een afgewezen WOB-verzoek vaak lonend is. "En wat ook opvalt: de meeste WOB-verzoeken die slagen, zijn die tussen lokale journalisten en lokale overheden", zegt Klingenberg. "Simpelweg omdat ze elkaar kennen en de overheid belang heeft bij goede contacten met de plaatselijke pers."

'Voor verzoeken om openbaarheid moeten kortere termijnen gelden'
Als de Wet Openbaarheid van Bestuur zo slecht functioneert, wat zou dan de oplossing zijn? "Misschien zou je voor de behandeling van WOB-verzoeken bij de rechter afzonderlijke, dus kortere termijnen moeten instellen", zegt Aline Klingenberg. "Het gaat immers om een belangrijke zaak: de journalistiek is hét middel om het nog altijd toenemende belang van een openbare overheid in de praktijk te brengen."

Andere oplossingen zijn te vinden in de buurlanden, waar onafhankelijke organen over de informatievoorziening van de overheid beslissen. Zo heeft Duitsland een Informationsschutzbeauftragte die namens de overheid instaat voor het beschikbaar zijn van informatie. Ook Groot-Brittannië heeft een dergelijk instituut, de, die als onafhankelijke autoriteit vergaande bevoegdheden heeft in het bewerkstelligen van openbaarheid van de overheid en tegelijkertijd de plicht heeft om op te komen voor de bescherming van de privacy van burgers.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden