Overheid machteloos tegen geweld op straat

Het Sociaal en cultureel planbureau verwacht eerder een toe- dan afname van het geweld, ondanks alle aandacht van politiek en publiek. Met name het 'zinloos geweld op straat' zal vermoedelijk toenemen. Tegenover 'belangrijke factoren' die criminaliteit met zich brengen, zoals “de immigratie en de drugsverslaving, staat de Nederlandse overheid vrijwel machteloos”.

Het planbureau schrijft dit in zijn conclusies bij een terugblik op 25 jaar bestrijding van criminaliteit. In 1975 noteerde de politie 4250 misdrijven per honderdduizend inwoners boven twaalf jaar, in 1994 ruim tienduizend. Daarna kenterde de groei. Met name de vermogensdelicten - bijna driekwart van de misdrijven - lopen nu wat terug, maar de geweldsmisdrijven (ongeveer zes procent) blijven toenemen. In 1975 waren er zeventien gedetineerden per honderdduizend inwoners, twee jaar geleden waren het er zeventig.

“Terwijl vermogenscriminaliteit in een welvarende en doorgaans vreedzame samenleving niet meer is dan een uitermate hinderlijk verschijnsel, is geweld regelrecht beangstigend. Het is dat eens te meer doordat preventie moeilijker is.”

Het aantal politiemensen nam tussen 1975 en 1995 met vijftig procent toe, “maar de roep om meer blauw op straat zal voorlopig niet verstommen”, voorspelt het planbureau.

“Het duurde enige tijd voordat de criminele golf de politieke agenda haalde.” Het planbureau wijst met de vinger naar 'de meeste vooraanstaande criminologen' in de jaren zeventig, die een vergoelijkende houding aannamen, de oorzaken zochten in sociale ongelijkheid en de ernst van het verschijnsel onderschatten.

“Enkelingen, zoals Buikhuisen, waarschuwden overigens tegen de bagatellisering.” (Deze hoogleraar is lang verguisd omdat hij onderzoek wilde doen naar politiek incorrect geachte veronderstellingen over oorzaken van misdaad).

Over de oorzaken van crimineel gedrag zijn vele theorieën, net als er vele verklaringen zijn voor de recente daling van bepaalde soorten criminaliteit. Het planbureau denkt dat daarom uiteenlopende maatregelen mogelijk zijn. Maar hoopvol is de toon van het planbureau niet. Zo is er voor grootschalige gecontroleerde verstrekking van drugs niet het internationale draagvlak.

Dan is er nog de etnische factor. Allochtone jongeren zijn meer dan evenredig bij delicten betrokken. Marokkaanse en Antilliaanse jongeren onderscheiden zich daarbij van Turkse jongeren. Afstand tot de Nederlandse cultuur is dus geen goede verklaring. Kijkt men naar de sociale positie, dan blijken de Marokkaanse en Antilliaanse jongeren uit gezinnen met lage maatschappelijke positie (werkloosheid, slechte wijken) te komen, terwijl anderzijds de Turkse gemeenschap hechter is georganiseerd en ondernemerschap onder de Nederlandse Turken meer voorkomt.

Niet alleen jongeren uit etnische minderheden zijn oververtegenwoordigd, maar ook autochtone jongeren. Het aandeel van minderjarigen onder de verdachten van geweld is de afgelopen kwart eeuw meer dan verdubbeld, terwijl het percentage jeugdigen in de totale bevolking juist terugliep. Sommigen verwachten dat door deze ontgroening van de bevolking de criminaliteit vanzelf zal afnemen. Het planbureau verwacht van deze factor slechts een 'bescheiden' effect.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden