'Overheid laat kans liggen om ethisch ondernemen te regelen'

De Nederlandse overheid wil er niet aan, terwijl het in de VS al tijden bestaat: regelgeving met betrekking tot maatschappelijk verantwoord ondernemen. De Ser adviseerde het kabinet vorige week dat bedrijven op dat vlak hun eigen verantwoordelijkheid moeten blijven behouden. Een gemiste kans, stelt Harry Hummels, hoogleraar organisatie-ethiek en directeur van EIBE/Instituut voor Verantwoord Ondernemen van Universiteit Nyenrode.

Zelf publiceerde Hummels, in samenwerking met PricewaterhouseCoopers, vorige maand nog de resultaten van een onderzoek naar sociale en ethische verantwoording van ondernemingen. Een van de opvallende conclusies luidde: 65 procent van de ondervraagde bedrijven verwacht op termijn regelgeving van de overheid ten aanzien van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Voor het onderzoek zijn de 2500 grootste ondernemingen van Nederland ondervraagd.

Volgens Hummels is de Ser (Sociaal-economische Raad, met kroonleden, werkgevers en vakbeweging) wel erg voorzichtig te werk gegaan. ,,De overheid wordt geadviseerd slechts faciliterend op te treden, door middel van het nationaal contactpunt en een kennis en informatiecentrum (een voorlichtingsinstantie voor bedrijfsleven met betrekking tot gedragscodes, red). Maar waarom zou je geen regels opstellen, in het bijzonder voor internationaal operende bedrijven, bij voorbeeld ten aanzien van corruptie en schending van de mensenrechten? Dat gebeurt in de VS ook en het verschaft bedrijven veel duidelijkheid.''

Hij geeft een voorbeeld. Door het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden is recentelijk de Sudan Peace Act aangenomen, onder invloed van Christelijke organisaties. Het geld dat in Soedan verdiend wordt in de olie-industrie wordt gebruikt om wapens te kopen. Deze wapens worden ingezet bij de strijd van de regering tegen rivaliserende groeperingen in het land. De conflicten hebben geleid tot ernstige schendingen van de mensenrechten. De nieuwe regelgeving maakt het nu mogelijk bedrijven die economische betrekkingen onderhouden met de Soedanese regering te weren van de New York Stock Exchange. ,,Het Canadese bedrijf Talisman Energy, dat zaken doet in Soedan, loopt als gevolg van de nieuwe regels de kans zijn beursnotering op Wall Street te verliezen.''

Het Nederlandse bedrijfsleven loopt volgens Hummels wat maatschappelijk ondernemen betreft behoorlijk achter op zijn Angelsaksische concurrenten. Waar in de VS de meeste grote bedrijven een gedragscode hebben, blijkt uit het onderzoek dat slechts eenderde van de onderzochte bedrijven er een heeft. Hummels relativeert: ,,Het leeft wel op dit moment bij het bedrijfsleven. Het is in ontwikkeling. Als een concern er nog niet een heeft, dan is het er wel mee bezig.''

Niettemin zijn de Amerikanen een stuk verder. ,,Elke grote onderneming heeft daar wel een ethics-office, of een ethics-officer.'' En dat is enigszins logisch. Op basis van de Federal Sentencing Guidelines, zijn Amerikaanse ondernemingen verplicht te voldoen aan een waslijst van eisen die met goed ondernemerschap te maken hebben. ,,Je verkleint je aansprakelijkheid door aan zoveel mogelijk eisen tegemoet te komen die in de Guidelines worden gesteld. De ethics-office heeft dus een brede taak en verantwoordelijkheid op het vlak van verantwoord ondernemen.''

In het onderzoek komen drie categorieën naar voren. Er zijn bedrijven zoals de Body Shop, die ethisch ondernemen als principieel uitgangspunt hebben. Unilever staat vervolgens weer model voor de onderneming die op zoek is naar duurzame 'profijtelijkheid'. ,,Unilever steunt onder meer een project rond duurzame visvangst en dat is begrijpelijk want ook in de toekomst hebben ze vis nodig voor de Igloproducten.'' En dan zijn er de ondernemingen met risicoprofiel. Die zijn er vooral op uit de interne en externe omgeving te beheersen. Shell is daar een voorbeeld van. De oliemaatschappij heeft lering getrokken uit de Brent Spar-affaire in 1995. Sindsdien is het concern nadrukkelijker gaan luisteren naar actiegroepen als Greenpeace. De meerderheid van de ondernemingen in het onderzoek omschrijft Hummels als bedrijven met een risicoprofiel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden