Overheid kan het niet alleen in crisis opinie

Directie van Nomura na de overname van Lehman Brothers. ( FOTO REUTERS )

Met regelgeving alleen zijn mensen van graaien niet te weerhouden. Er is ook een morele herbronning nodig.

De wereld wordt geteisterd door een grote financiële crisis. Een belangrijke oorzaak is dat de financiële markten de theorie van de onzichtbare hand onbeschaamd hebben gehanteerd en ondertussen het verhaal van de morele inbedding terzijde schoven. Deze financiële crisis zal onmiskenbaar leiden tot strikter toezicht en betere normen die het wegstoppen van risico’s in de balans voorkomen.

Het is echter een misvatting dat alleen een sterkere rol van de overheid kan volstaan. Als mensen zich schaamteloos willen verrijken ten koste van anderen staat de overheid voor een schier onmogelijke taak. Er zijn dan zoveel regels nodig dat elke ondernemingszin wordt verstikt. Voor christen-democraten is de enige werkbare vorm dan ook een morele herbronning met ook nieuwe normen in het bankwezen. We moeten het Angelsaksische model van ongelimiteerde winstmaximalisatie vaarwel zeggen en ons richten op het Rijnlandse model met een waardeoriëntatie en een lange termijn focus. Het zou van leiderschap getuigen als de financiële sector daarbij zelfreinigend zou optreden.

Het zal de gemiddelde krantenlezer niet zijn ontgaan dat waarden als zelfbeperking zijn geërodeerd in de financiële sector. Het is beschamend dat de top van Lehman Brothers nog bonussen kreeg van miljoenen dollars, terwijl de faillissementsaanvraag al liep. Ook is het tekenend dat de totale som van bonussen in de financiële sector van Wall Street in 2006 en 2007 een topomvang van respectievelijk 34 en 33 miljard dollar bereiken, terwijl in 2007 al duidelijke verliezen zichtbaar waren. De relatie van de beloning met de geleverde prestatie lijkt dus volledig zoek en in deze crisis lijken vooral de aandeelhouders en de klanten met beleggingsproducten het kind van de rekening te worden.

Het zou echter een misvatting zijn om de zelfbeperkingdiscussie alleen toe te spitsen op de beloningsstructuur. Ook als het gaat om het verwerven van klanten dienen banken zich te beperken. Het is een gotspe dat ABN-Amro vorige week het nodig vond om in een grote advertentie spaarders te werven, wijzend op de nationalisatie en de daarmee toegenomen zekerheid. Het is terecht dat de minister van financiën hiervan afstand nam, doch had het niet in de rede gelegen dat de bankiers zich zelf deze beperking hadden opgelegd?

Ook zou de bancaire en verzekeringssector eraan moeten werken om vertrouwen terug te winnen door producten transparant en zonder verborgen kosten aan de man te brengen. Hierbij zou het helpen als de woekerpolis-affaire eindelijk kan worden opgelost. Deze financiële crisis is in belangrijke mate terug te voeren op ondeugdelijke financiële producten. Doordat niemand meer het precieze risico kan inschatten ontstaat er een moderne wet van Gresham. In de Middeleeuwen dreef slecht geld goed geld uit de markt, tegenwoordig zien we dat gebrekkige financiële producten met als doel overkreditering degelijke financiële producten uit de markt drijven. De stappen die de Nederlandse overheid in deze crisistijd heeft gezet om het vertrouwen terug te winnen – in concreto financiële instellingen de mogelijkheid bieden om slechte risico’s af te waarderen en hun eigen vermogen vervolgens op peil te houden via een kapitaalinjectie – verdient dan ook alle waardering. In het uiterste geval kan de overheid in ruil voor deze steun preferente aandelen terugkrijgen. Wel zou ik ervoor willen pleiten om de betrokkenheid van de overheid in de tijd te limiteren, omdat men anders de risico’s richting overheid kan afschuiven.

Uiteindelijk moet de horizon van het Rijnlandse model met een sterke waardeoriëntatie, waarin ondernemers, de samenleving en consumenten kunnen floreren, het uitgangspunt zijn. Hierin is voor het smijten met kredieten van het Angelsaksische model geen plaats. Maar deze overkreditering staat niet op zichzelf. Het gaat ook over het politiek handelen. Wie een belastingverlaging aankondigt terwijl de tekorten de pan uitrijzen is bezig met zelfoverschatting.

Het is daarom een goed signaal dat de partijen in de polder eendrachtig vorige week de handen ineen hebben geslagen en een sociaal akkoord hebben afgesloten. Ook de Nederlandse bancaire sector met een diepe worteling in de samenleving zou dit appel moeten oppakken en als voorbeeld moeten dienen voor maatschappelijk verantwoord bankieren ook elders in Europa en de Verenigde Staten. De enige werkbare way out uit deze crisis.

(Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden