Overheden moeten vuist maken tegen multinationals

Starbucks is een van de multinationals die kritiek oogst omdat het wel heel gunstige belastingvoorwaarden voor zichzelf weet te bedingen. Beeld ANP
Starbucks is een van de multinationals die kritiek oogst omdat het wel heel gunstige belastingvoorwaarden voor zichzelf weet te bedingen.Beeld ANP

Dit weekend vindt in Brisbane de G20-top plaats, waar twintig belangrijke landen elkaar treffen voor het maken van economische afspraken. Aan de vooravond roept Angel Gurría, secretaris-generaal van de OESO, de landen op om een vuist te maken tegen multinationals die belasting ontduiken.

Zes jaar na de aanvang van de crisis hebben veel ontwikkelde landen nog altijd te kampen met een hoge werkloosheid, een trage groei en zwakke overheidsfinanciën. Bovendien loopt ook de groei van opkomende economieën terug.

Zoals ook wordt geïllustreerd door recente ontboezemingen, hebben multinationals ondertussen de betaling van de vennootschapsbelasting weten te omzeilen door een rafelig internationaal belastingsysteem. Het bankgeheim heeft individuen in staat gesteld om onopgemerkt en onbelast geld weg te zetten op verborgen locaties over de hele wereld.

Integriteit
Dergelijke praktijken ondermijnen de integriteit van onze belastingstelsels, beschadigen de mogelijkheden van overheden, verminderen economische groei en tasten het vertrouwen aan van onze burgers, die het overgrote deel van onze belastingen moeten betalen. De manier waarop belasting geheven en uitgegeven wordt, is een van de belangrijkste instrumenten om sociale ongelijkheden aan te pakken, banen te creëren, onderwijs, infrastructuur en andere openbare diensten te betalen en investeringen in innovatie te stimuleren.

Mede dankzij de OESO is het internationale belastingsysteem hoog op de internationale politieke agenda komen te staan. Ons werk ontvangt de steun van de G20, waarvan het leiderschap lof en erkenning verdient voor het feit dat zij topprioriteit geeft aan het opheffen van belastingparadijzen en erkent dat een 100 jaar oud internationaal fiscaal kader niet langer aan de behoeften van deze tijd voldoet.

Vierenveertig landen, inclusief de G20 leden, die bijna 90% van de wereldwijde economie beslaan, hebben de OESO opdracht gegeven om deze situatie te herzien. Het OESO Base Erosion and Profit Shifting (BEPS)-project streeft ernaar de regels die aan de basis liggen van belastingsystemen transparant te maken en zorgt ervoor dat multinationals niet langer misbruik kunnen maken van de hiaten tussen nationale belastingwetten of op gekunstelde wijze winsten kunnen verschuiven naar rechtsgebieden met lage belastingen waar geen daadwerkelijke economische activiteit plaatsvinden.

We liggen goed op koers. De eerste resultaten van ons BEPS-project zijn in september bekendgemaakt en de verwachting is dat wij het definitieve pakket van maatregelen over een jaar kunnen presenteren. Dankzij deze inspanningen zal de gewoonte om via 'cash box'-bedrijven triljoenen dollars winst in het buitenland belastingvrij weg te zetten, opgeheven worden. Bovendien zal er geen gebruik meer gemaakt kunnen worden van innovatieboxen om winsten te verschuiven naar landen waar niet de werkelijke activiteiten worden uitgevoerd die deze winsten genereren. Landen zijn aangespoord tot actie: Ierland zal een eind maken aan de 'dubbele Ierse'-belastingplanning, Nederland zal zijn belastingverdragen met ontwikkelingslanden herzien om er zeker van te zijn dat deze niet misbruikt worden door multinationals om geen belasting te hoeven betalen. De Europese Commissie is belangrijke staatssteun-onderzoeken begonnen naar belastingpraktijken van lid staten die mogelijk in strijd zijn met de EU-wetgeving.

Transparantie
Ook op het gebied van fiscale transparantie is er sinds 2009 sprake van een ommekeer, aangezien voor die tijd strikt bankgeheim in vele landen nog de regel was. Het Wereldforum op het gebied van transparantie en informatie-uitwisseling (Global Forum on Transparency and Exchange of Information) telt nu meer dan 120 leden. Het forum heeft meer dan 70 beoordelingen over het niveau van naleving van zijn leden uitgebracht, en meer dan 500 aanbevelingen hebben geresulteerd in wets- en praktijkwijzigingen die de fiscale transparantie over de hele wereld zullen verbeteren.

Het invoeren van de automatische uitwisseling van informatie is de volgende hoofddoelstelling. In nauwe samenwerking met de G20-landen hebben wij een nieuwe wereldwijde norm ontwikkeld. 93 rechtsgebieden hebben toegezegd in 2017 of 2018 met deze automatische uitwisseling te beginnen. In de afgelopen maand alleen al hebben 51 landen en rechtsgebieden de eerste stap naar invoering gezet door het ondertekenen van een multilaterale overeenkomst. Luxemburg, Zwitserland, Singapore en vele andere financiële centra nemen al deel en andere zullen volgen. Deze stevige norm zal autoriteiten in staat stellen om inkomsten en buitenlandse activa na te trekken. Deze inspanningen werpen nu al hun vruchten af. Sinds 2009 heeft de vrijwillige informatieverstrekking door belastingontduikers al 37 miljard euro aan extra inkomsten voor de OESO en de G20-landen opgebracht.

Het uitbreiden van de voordelen van deze veranderingen naar ontwikkelingslanden is een topprioriteit. Deze landen hebben hier een groot belang bij, maar beschikken niet over de middelen om dergelijke kwesties alleen aan te pakken. De OESO betrekt deze landen volledig bij het vorm geven van de nieuwe, wereldwijde normen. Initiatieven zoals ons Tax Inspectors Without Borders-programma zijn speciaal ontworpen om ontwikkelingslanden te helpen de uitholling van hun belastinggrondslagen en de onwettige stroom van inkomsten door belastingontduiking te voorkomen.

Actie
Nu is het moment voor overheden om actie te ondernemen in een gezamenlijke internationale inspanning. Bedrijfswinsten moeten gebaseerd worden op de werkelijke kosten van het ontwikkelen van producten en diensten, en niet op geraffineerde, verstorende belastingmaatregelen die multinationals begunstigen ten opzichte van binnenlandse bedrijven. Te veel multinationals komen weg met het betalen van slechts 1 of 2% op hun wereldwijde winsten en in sommige gevallen met het betalen van helemaal niets.

Het grondig herzien van het wereldwijde belastingsysteem en verwante praktijken is essentieel als we een sterkere, zuiverdere en eerlijkere groei willen voor een wereld na de crisis. Wat in de komende 12 maanden gebeurt - te beginnen bij de G20-top in Brisbane - is cruciaal voor het slagen of mislukken van deze onderneming. Historische veranderingen doorvoeren betekent het nemen van moeilijke beslissingen en vraagt politieke moed. In de huidige omstandigheden kunnen we niet genoegen nemen met minder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden