Recensie

Overgave aan de stroom van het bestaan

Robert AnkerBeeld David Anker

Robert Anker duikt in zijn laatste roman in het ‘herfsttij der middeleeuwen’.

De historische roman biedt schrijvers een mogelijkheid om zich via de omwegen van het verleden en de fictie uit te spreken over hun eigen heden en hun eigen ik. Louis Couperus, Marguerite Yourcenar, Simon Vestdijk, Hella Haasse, allemaal zijn ze in de geschiedenis op zoek gegaan naar zichzelf. Dat geldt ook voor de auteur van ‘In de wereld’, de postuum verschenen laatste roman van de onlangs overleden Robert Anker.

Anker liet zijn oog vallen op een historische periode waarin hij allerlei parallellen met deze tijd moet hebben herkend. Hij verplaatst ons naar de woelige vijftiende eeuw, het ‘herfsttij der Middeleeuwen’ zoals Huizinga dat heeft genoemd, maar ook het epicentrum van ingrijpende veranderingen op sociaal, politiek en cultureel gebied. Waar wij onszelf beschouwen als de kinderen van laatkapitalisme en postmoderniteit, zien geschiedschrijvers de periode tussen 1450 en 1500 als het begin van de moderne tijd. De Vlaamse en Hollandse handelssteden ontwikkelden zich toen als dé energiebronnen waaraan handel, wetenschap en kunst zich konden laven.

De boekdrukkunst verspreidde oude en nieuwe kennis met een ongekende snelheid over heel Europa en maakte een niet te beteugelen hang naar geestelijke vrijheid wakker, met Luther en Erasmus als prominente woordvoerders. De burgerij bond de strijd aan met vorsten en feodale heren. In Engeland en de Verenigde Zeven Provinciën zou die strijd binnen een eeuw met succes worden bekroond. Vlaanderen daarentegen werd tijdens de opstand tegen de Spaanse koning onder de voet gelopen en raakte dankzij de migratie van zijn beste krachten naar het noorden ver achterop.

Verbannen

Tijdens het leven van meester-schrijnwerker Joris de Neve, hoofdpersoon van Ankers roman, floreert Gent nog volop. Weliswaar doen zich er tal van conflicten voor tussen stadsbestuur en burgers aan de ene, en landsheer Karel de Stoute aan de andere kant, maar economisch gaat het de stad zeer voor de wind. Voor Joris verandert dat wanneer hij wordt gediagnosticeerd als lepralijder. Nadat hij vanwege het besmettingsgevaar uit de lokale gemeenschap is verbannen, maakt hij van de nood een deugd door naar de rafelranden van de samenleving te verdwijnen en vervolgens in een reeks van maskerades bij te dragen aan de ontregeling van diezelfde samenleving. Onder wisselende namen maken we hem mee als gewelddadig activist, dubbelspion, vrouwenverleider, ketterse vrijdenker en nering drijvende sjacheraar.

Anker is er glansrijk in geslaagd om het door hem gekozen tijdvak aan de hand van even treffende als smakelijke details aanschouwelijk én voelbaar te maken. Dankzij de aanstekelijke manier van beschrijven, die rijkelijk put uit het gewone Nederlands van 2017, ruik je de stank van het rondslingerend afval en de latrines en hoor je het straatrumoer.

Natuurlijk steunen de decors van deze filmisch opgezette roman op het voorwerk van professionele historici. Maar de wervelende manier waarop Anker hen parafraseert getuigt van groot vakmanschap. Toch is de fraai aangebrachte couleur locale niet het belangrijkste element van deze roman.

Waar het echt om gaat is de symbiotische relatie tussen auteur en hoofdpersoon. Aan het einde van zijn omzwervingen teruggekeerd in Gent beseft de zeventigjarige Joris dat hij is aangeland in de wachtkamer van de dood. Schrik heeft hij er niet van. Hij ziet in dat zijn omzwervingen door Europa en zijn uitstapjes op erotisch en religieus terrein ertoe hebben gediend om geleidelijk aan los te komen van al het krampachtige streven en willen waar niets van komt dan ruzies, geweld en oorlog. Hij heeft zich uiteindelijk kunnen overgeven aan de stroom van het bestaan en is meegedreven. “Ik wilde altijd gebeuren, niet gebeurd worden, maar ik denk dat ik dat nu eens om ga draaien.” Zo eindigt deze laatste roman van Robert Anker in een wijze levensles.

Robert Anker: In de wereld Querido; 412 blz., € 19,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden