Overdaad in een zweverig walhalla

In zijn wereldwijde zoektocht naar het geluk is verslaggever Jan De Deken beland in het meest fortuinlijke land ter wereld. Een natie die bereid is haar welvaart te delen, maar niet met iedereen.

Vrijwilligers met zilveren haren stapelen ei, spek, worst en wokgroenten torenhoog op mijn boterham, alsof ze een statement willen maken: in dit land kom je niets tekort. Ik krijg ook koffie, vers fruit, ontbijtgranen en huisbereide muffins met bosvruchten, en schrans mijn beste ontbijt in weken naar binnen. Ik zit aan het wekelijks banket voor daklozen in het gemeenschapscentrum van Byron Bay, een uit de kluiten gewassen dorp op de meest oostelijke punt van het Australische vasteland.

Zo'n vijftig zwervers komen zich tegoed doen aan het buffet. Sommigen schuchter. Ze gaan meteen weer weg. Anderen zetten stoeltjes op straat en maken het gezellig. Iemand biedt zijn lotgenoten sigaretten aan. Een ander gaat met chocolade eieren rond. "Zo kunnen we elke dag wel ergens gratis ontbijten", lacht Mark. Hij zegt ooit nog aan de Californische universiteit UCLA gestudeerd te hebben. Weer in Australië verhuisde de veertiger van thuisbasis Sydney naar Byron Bay, het paradijsje waarover hij zoveel goeds had gehoord.

Mark vond geen werk en belandde op straat, maar zo erg vindt hij dat niet. Net zoals de andere daklozen hier krijgt hij maandelijks een uitkering van 450 Australische dollar (313 euro). "Het enige wat je daarvoor moet doen, is aantonen dat je niet in staat bent om een job te houden. Dat kan fysiek zijn, maar ook mentaal, bijvoorbeeld na een zware echtscheiding", legt Mark uit. "Maar eigenlijk hebben we dat geld niet nodig. Er zijn plaatsen waar we gratis kunnen eten en slapen. Er zijn douches en toiletten op het strand en het reisbureau laat ons gratis op internet." Hij begrijpt dat sommige mensen het daarmee moeilijk hebben. "Veel daklozen hebben op het einde van de maand hun 450 dollar nog over. Hoeveel werkenden kunnen dat zeggen?"

Zielsgenoten
Byron Bay is een bedevaartsoord voor al wat in het grote subculturenboek onder de A van alternatief zou worden gecatalogiseerd. Andersdenkende Australiërs en een groeiende groep Europeanen komen naar de streek om met zielsgenoten een rustig leven als singer-songwriter, kunstenaar, surfer of meditatiejunkie te leiden. Ook rijke jongeren en families uit Brisbane en Gold Coast komen tijdens het weekend graag naar Byron Bay afgezakt, wanneer akoestische gitaren plaatsmaken voor commerciële technobeats. Het geld dat zij verdoen in bars en op artisanale markten spendeert het alternatief volkje de rest van de week op hun beurt in meditatiecentra en veganistische restaurants. Drugsverslaafden komen vanuit Sydney naar de gratis afkickklinieken. Alleenstaande moeders trekken naar het strandoord om met hun kroost royaal van een uitkering te leven.

"Zoveel dingen zijn hier gratis. Je moet enkel weten waar en hoe ze te krijgen", zegt Silvana van Dijk, een Nederlandse die in 1986 in Australië bleef hangen. Samen met haar Australische levensgezel Michael Cuming heeft ze een dans- en muziekgezelschap opgericht dat de Aboriginalcultuur uitdraagt. Goed ingeburgerd schenkt ze me een kopje thee met melk in. "Er is een waslijst aan hulpsystemen voor wie het moeilijk heeft. Gezondheidszorg is spotgoedkoop en beter dan in Nederland. Als je een wasmachine of televisie nodig hebt, rij je gewoon een blokje om. Er zet vast wel iemand een oud exemplaar op straat."

Cijfers bevestigen dat buikgevoel van weelde. Down Under scoort uit 36 ontwikkelde landen voor het derde jaar op rij het hoogst in de Better Life Index van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (Oeso), waaruit de organisatie concludeert dat Australië het gelukkigste industrieland ter wereld is. De Oeso baseert zich hiervoor op 11 indicatoren, waaronder onderwijs, inkomen, milieu, burgerparticipatie, veiligheid en algemene tevredenheid. Australië was ook een van de weinige ontwikkelde landen die het gewicht van de crisis niet op de schouders van zijn burgers moesten laten vallen, mede dankzij lucratieve mijnbouwactiviteiten.

Zelfexpressie
Wie zich geen zorgen meer hoeft te maken over materiële basisbehoeften zoals onderdak en veiligheid, zoekt zijn geluk in nieuwe waarden als individuele vrijheid, zelfexpressie, gender-gelijkheid en ecologie. Dat concludeerde politiek wetenschapper Ronald Inglehart in de jaren zeventig met zijn theorie van het postmaterialisme. Hij zag jongere generaties in sterk ontwikkelde landen de zoektocht naar materiële rijkdom van hun ouders overstijgen. Inglehart kan Australië dankbaar als schoolvoorbeeld aanvoeren. Al in 2000 bleek uit de gerenommeerde World Values Survey dat van alle wereldburgers de goed bemiddelde Australiërs het meeste belang hechten aan postmaterialistische waarden.

"De meeste Australiërs wonen op minder dan een half uur van het strand. Als er iets je geluksniveau de hoogte in jaagt, is het wel een goed klimaat en de nabijheid van de zee", zegt de 28-jarige Tom Flanagan uit Brisbane. Hij is met een hoop vrienden naar Byron Bay afgezakt voor het muziekfestival Bluesfest, waar lokale muziekheld Xavier Rudd zijn didgeridoo aan flarden blaast. "Dit is geluk, een leuke tijd hebben met vrienden, met respect voor elkaar en het milieu en zonder je zorgen te maken of het financieel haalbaar of sociaal acceptabel is", vat Flanagan in één minuut samen wat Inglehart 26 jaar comparatief onderzoek heeft gekost. Enkele jaren geleden concludeerde die laatste dat een land gelukkiger wordt naarmate economische, politieke en sociale vooruitgang meer individuele vrijheid toelaten.

Van Inglehart ligt op Bluesfest niemand wakker. Maar als Rudd een protestlied uitschreeuwt tegen regeringsplannen om voor de oostkust gasvoorraden aan te boren, zingen duizenden toeschouwers met gebalde vuisten mee. Dat doen ze niet uit blinde adoratie. "De economie profiteert nu enorm van de inkomsten die mijnbouw genereert, maar er hangen ook milieurisico's aan vast. Als we niet de ballen hebben om onze energiebronnen te diversifiëren, komen we op lange termijn ongetwijfeld in de problemen", weet Flanagan.

Toch kan zelfs Inglehart niet beweren dat het hele land zijn weg naar een postmaterieel waardenpakket heeft gevonden. Grote delen van Australië zijn nog steeds het Wilde Westen. Grootsteden Sydney en Melbourne haasten zichzelf even snel voorbij als Londen en Parijs. "Weet je wat het probleem van de Australiërs is? Ze hebben het zo gemakkelijk dat ze hun hersens niet meer hoeven te gebruiken", foetert een Argentijnse tramchauffeur in Melbourne. Zijn argument wordt kracht bijgezet door een meisje dat, afgeleid door haar smartphone, voor de aanstormende tram op de sporen blijft slenteren. "En toch is niemand tevreden. Ze hebben allemaal stress." Hij knikt naar de volle tram in zijn achteruitkijkspiegel. "Het lijken wel doden. In plaats van wat muziek op te zetten of een praatje te maken."

Heel wat Australiërs zijn bovendien bang om hun welvaart te verliezen. September vorig jaar haalde de conservatieve oppositieleider Tony Abbott een overtuigende verkiezingsoverwinning met zijn belofte om asielzoekers voortaan meteen weer weg te sturen. "Australië zit vol", hoor je steeds vaker in het land dat 22 miljoen inwoners telt en 185 keer groter is dan Nederland. "Natuurlijk is er nog plaats", relativeert Cuming, "maar Australiërs willen hun levensstandaard behouden. Dat gaat niet als migranten met de weinige banen weglopen die we hebben."

In Byron Bay wordt niet met gespierde beloftes, maar met spreuken van wijze goeroes opgeschept. Het uiterste oostpunt van Australië is de afgelopen decennia uitgegroeid tot de spirituele hoofdstad van het land. Feng shui, yogalessen, tarotkaarten, traditionele Chinese geneeskunde, reiki en tegendraadse christelijke spin-offs zijn alomtegenwoordig. In Byron Bay wordt niet gedieet, maar ontgift. Vier maanden mediteren in de bergen is het lokale equivalent van 's zondags een ijsje eten in het park.

Wichelroede
"We zoeken allemaal naar hetzelfde: wie we zijn en waar we vandaan komen. Enkel de weg ernaartoe is verschillend", verklaart Ian Jeffery de veelheid aan esoterische stromingen. Hij is therapeut en conciërge in Crystal Castle, een spiritueel centrum in de schilderachtige heuvels van het nabijgelegen Mullumbimby. Sommigen komen hier om genezen te worden, anderen voor een wandeling tussen de vele mineralen. Kinderen vervellen tot kleurige vlinders aan de grimetafel.

Een wichelroede leidde naar deze plek. Bij aankomst hielp Ian Tibetaanse monniken een vredesstoepa te bouwen. "Als je aan de wielen met Tibetaanse tekens draait, komen vijftien miljoen gebeden van goede wil vrij in de atmosfeer", demonstreert hij zijn meesterwerk. Als therapeut focust Ian zich op 'intuïtief lichaamswerk'. "Het hele lichaam is opgebouwd uit geluidsfrequenties. Ik kan die horen, zoals een morsecode. Met mantra's en geluiden kan ik nieuwe frequenties introduceren en zieke cellen helpen genezen", legt hij uit.

Ian doet me met zijn helende handen en een repetitieve Tibetaanse mantra op cd steeds dieper in zijn massagetafel wegzinken. Hij zingt en neuriet. Zegt dat ik de kleur blauw moet inademen. Nadien analyseert hij de worstelpartijen die in mijn lichaam en ziel worden uitgevochten. Sommige kloppen, andere niet.

Ian heeft naar eigen zeggen mirakels verricht. Zelf beschik ik niet over bovennatuurlijke gaven, maar toch weet ik de geluidsfrequentie van ritselende bankbiljetten op te vangen. Niet bij Jeffery, die vraagt enkel een vrijwillige donatie. Maar de eigenaars van Crystal Castle wisten de prijzige boeken- en gesteentenwinkel een erg prominente plaats te geven. De kristallen bollen staan overigens in de aanbieding: 30 procent korting. Je telt er nog steeds het equivalent van 6.226 euro voor neer. Een foto waarop de eigenaars poseren met de dalai lama staat tussen de koopwaar te blinken.

Hebben we in het van materiële en spirituele overdaad vergeven Byron Bay nu eindelijk het geluk gevonden? Allerminst, zegt Silvana. "Al die mensen komen naar hier omdat ze iets missen. Sommigen focussen zich op het spirituele om te ontsnappen aan het echte leven."

"Spirituele hulp zoek je niet als alles prachtig is", zegt Michael, die zich jarenlang met alle mogelijke esoterische hulpmiddelen verdiepte in zijn eigen queeste naar geluk. "Als je ziek wordt, als je vriendin je dumpt... dán ontdek je meditatie. Spirituele training vergemakkelijkt het lijden. Het vult de leegte. Ik leerde dat je niet altijd gelukkig hoeft te zijn. Er is iets moois aan verdriet. Je herontdekt je eigen dieptes." Michael heeft zijn zoektocht ondertussen op een lager pitje gezet. "Meditatie leerde me dat ik iets met mijn lichaam moet doen zolang ik het heb. Zweven kan ik na de dood nog doen." Hij lacht. "Nu kan ik maar beter van de Australische weelde genieten."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden