Overbodig ministertje spelen

Deze week opent de koningin het nieuwe dienstencentrum van de Sow-kerken in Utrecht (LDC) en beslist de trio-synode welke predikantenopleidingen blijven. Tussen beide gebeurtenissen is misschien wel een verband waarvan de theologische faculteit van de Vrije Universiteit het slachtoffer wordt. De gretigheid waarmee de VU vanuit de Sow-burelen de schuld krijgt van de mislukte fusie met Kampen lijkt te verklaren door het beleid van dit nieuwe kerkelijke centrum in Utrecht. Dat beleid irriteert niet alleen de Gereformeerde Bonders, het begint ook de 'gewone' gereformeerden, die het hardst liepen voor Samen op Weg, de keel uit te hangen. Ir. J. van der Graaf van de Gereformeerde Bond blijft bij de feestelijke opening weg; het bestuur van de theologische faculteit van de VU is niet eens uitgenodigd. Wat is er toch aan de hand?

Tot dusver zit de VU met de zwarte piet. Publicitair staat het 10-0 voor Kampen. Dat wordt straks prijsschieten ter synode! Een voorschot daarvan geeft de voorzitter van het synodebestuur, ds. W. Barendrecht, door op elke verzoeningspoging van de VU bikkelhard njet te zeggen.

Heeft de VU dan geen fouten gemaakt? Ja, vele zelfs. Als relatieve buitenstaander kun je aan de fusiebesprekingen bepaald geen schoonheidsprijs toekennen. Maar dat verklaart die 10-0 voor Kampen niet. Ongelukkige onderhandelingen verklaren evenmin de grimmigheid nu van 'Utrecht' jegens de VU. Er moet meer achter zitten, meer ook dan gekwetstheid bij een Barendrecht die als geen ander zijn nek heeft uitgestoken voor de fusie Kampen-VU. Als zoiets persoonlijks zou meespelen, dan zou een verstandig mens Barendrecht wel adviseren even in de schaduw te gaan staan.

Onlangs bezocht ik een vergadering op het nieuwe LDC. Er viel me iets vreemds op: Het leek wel alsof men zich schaamde in dit grote, wat megalomane gebouw. Behalve deze prijzenswaardige gêne roept dit gebouw echter ook nog een minder onschuldig gevoel op: macht. In dit 'diensten'-centrum maken wij de dienst uit. Dat gevoel komt nauwelijks verhuld in de inmiddels gekozen organisatiestructuur tot uitdrukking.

Zonder dat een synode ze bij beste weten ooit benoemd heeft, zijn er ineens allerlei afdelingsdirecteuren voortdurend bezig drie lagen van overlegorganen (secties, commissies en raden) 'aan te sturen' en elkaars werk, op hoger niveau, over te doen.

In plaats van de 'platte' gereformeerde kerkorganisatie waarin commissies (deputaatschappen) rechtstreeks aan synodecommissies rapporteren, is er op advies van een organisatiebureau nu voor een uiterst hiërarchisch model gekozen waarin uiteindelijk de 'professionals' uit Utrecht aan alle touwtjes trekken. Wie vanuit opleidingen en plaatselijke gemeentes nog altijd eufemistisch de 'bestuurders' heten, worden feitelijk door de 'professionals' als vrijwilligers beschouwd en soms ook ongegêneerd in officiële stukken zo aangeduid. Voor vele in dit kerkelijk centrum werkende gereformeerden, gewend aan een veel minder omslachtige kerkorganisatie, is dit hiërarchische model een dagelijkse bron van ergernis.

Vanuit dit werkklimaat hanteert 'Utrecht' bij de beoordeling van de mislukte fusie Kampen - VU een verborgen agenda, of eigenlijk helemaal niet zo verborgen, want in kleine kring spreken ze er openlijk over. Kort gezegd: de Gereformeerde Bond heeft zijn bezwaren tegen Samen op Weg altijd toegespitst op de VU. Dáár komt volgens hen alle nieuwlichterij vandaan. Wel, als men de VU van die lastige theologische faculteit berooft doet men de Gereformeerde Bond een groot plezier. Wellicht trekt men de Bonders dan alsnog over de Sow-streep. Bovendien is zo'n nieuwe, uit een fusie van Kampen en de VU ontstane, kerkelijke opleiding een stok achter de deur voor al te hoog van de toren blazende staatshoogleraren aan de rijksuniversiteiten. Men heeft dan als Sow-kerk immers een eigen opleiding als alternatief achter de hand. Het mes snijdt dus aan twee kanten. Geniaal.

In wezen komt het huidige Kamper model, maar dan wel nauwverbonden met een universiteit, het dichtst in de buurt van dat ideaal. Vandaar de sympathie voor Kampen.

Maar zulke machtsspelletjes zijn helemaal niet nodig. Als er al bezuinigd moet worden op het theologieonderwijs, niemand weet overigens hoeveel, kan men toch de minister naar een bedrag vragen en vervolgens een verdeelsleutel op grond van aantallen studenten en kwaliteit van de staf vaststellen? Vervolgens kunnen dan per instelling de samenwerkingsmogelijkheden binnen de eigen universiteit en met de andere theologische faculteiten worden afgetast: dubbelbenoemingen, taakverdeling, gezamenlijke studieprojecten. Zonder dat het de verscheidenheid van de theologiebeoefening in Nederland schaadt, krijgt de minister precies wat hij wil. Kortom, de kerkbestuurders zitten nu volstrekt overbodig ministertje te spelen.

Waar bemoeien ze zich eigenlijk mee? Houd toch op met dat mallotige kwartetten met de opleidingen. Het brengt veel emoties teweeg, maar levert op korte termijn zo goed als niets op. Samenwerking is het enige dat echt iets oplevert.

Is men tot zo'n simpele oplossing bereid of is ook hier de simpelste oplossing de moeilijkste en weerspiegelt de huidige bemoeizucht de mentaliteit van de 'arbeidsorganisatie'? Is het openingsfeestje daar straks ook een illustratie van, zoals ir. Van der Graaf vreest? Blijkbaar is het toch niet zo onschuldig. Het feest kan VU-mensen en Gereformeerde Bonders wel eens hechter aaneensmeden dan men in Utrecht beoogt. Ook van de VU zal immers niemand acte de présence (mogen) geven.

Overigens zou ik het feestje daardoor toch niet laten bederven. Als men in de toekomst nog wat indikt daar in Utrecht ten behoeve van bijvoorbeeld het naburige asielzoekerscentrum en nog wat meer overtollige ruimtes verhuurt aan instellingen als Amnesty of Vluchtelingenwerk, dan wordt het er op den duur wellicht goed toeven. Als dan de organisatievorm ook nog beter bij een protestantse kerk past, wordt het echt iets moois en kunnen we van een oecumenische mijlpaal spreken. Daar ging het toch om?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden