Overal Mohammed Atta zien

Grunberg vraagt of wij westerlingen beter zijn dan die akelige terroristen

"Hij heeft het voor anderen gedaan. Zijn kinderen, het huis, het verhuren van de bovenste verdieping, zijn baan, het aanhouden van het huis van zijn ouders, ook na hun overlijden. En dat hij nooit dat naslagwerk over expressionistische dichters schreef, ook dat heeft hij voor anderen gedaan. Een leven geleefd voor anderen. In de veronderstelling dat je het dan pas echt leeft, als je het voor anderen doet, dat je niets bent als zelfverzorgend individu."

Uit: Arnon Grunberg: Tirza

Zijn achtste roman leverde Grunberg in 2007 twee grote prijzen op, de Vlaamse Gouden Uil en de Nederlands-Vlaamse Libris Literatuurprijs. Het Nationale Toneel bracht het boek op de planken in 2010; in datzelfde jaar volgde de verfil-

ming - die niet chronologisch is, zoals het boek.

Ongetwijfeld is 9/11 de meest dramatische datum in de moderne geschiedenis. Ook de literatuur weet er alles van. Vooral natuurlijk in Amerika, met romans als Jonathan Safran Foers 'Extreem luid en ongelooflijk dichtbij' of 'Vallende man' van Don DeLillo. Misschien nog wel typerender is de mislukte roman 'Terrorist' van John Updike, waarin de oude meester zich zo te zien verplicht zag ook een duit in het zakje te doen, maar zich vertilde aan de psychologie van de kruisvaarder. En verder wereldwijd romans waarin aan het begin van het jongste millennium beeldschermen aanstaan waarop vliegtuigen in wolkenkrabbers vliegen.

In Nederland waagde niemand zich aan een roman over de tragedie zelf maar de gebeurtenissen die bij iedereen op het netvlies staan geëtst komen wel degelijk aan bod.

De belangrijkste post-9/11-roman van eigen bodem is 'Tirza' van Arnon Grunberg uit 2006, waarin hij beschrijft hoe de grootste terroristische aanslag van deze eeuw de geest van een individu vergiftigt. Jürgen Hofmeester, voormalig redacteur op een uitgeverij, is een dolende ziel. Zijn vrouw heeft hem verlaten, zijn dochters ontgroeien hem en hij is zijn baan kwijt.

Als zijn 'hoog hoogbegaafde' en anorectische dochter en oogappel Tirza met een Marokkaans vriendje aan komt zetten, slaan bij hem de stoppen door. Hij ziet in hem de terrorist Mohammed Atta: "We hebben het over de werkelijkheid, maar wat bedoelen we daarmee, weet jij het? Jij ziet in die man je vriendje. Ik zie in hem Atta, en ik weet wat Atta wil, ik weet waarop hij uit is, ik weet wat zijn plannen zijn."

Maar zijn dochter luistert niet naar haar doorgedraaide vader en uit wanhoop vermoordt hij het stel tijdens een korte vakantie.

Natuurlijk heeft niet alleen 9/11 de man tot psychopaat gemaakt, het is de hele geest des tijds die hem heeft aangevreten, de volledige vrijheid van doen en handelen die zijn omgeving zich permitteert terwijl hij van de normen en waarden is, de onverschillige maatschappij die niemand meer beschermt. 9/11 is de druppel die de emmer doet overlopen.

Hofmeester is de man die uit moralisme een moord begaat en zo in feite hetzelfde doet als zijn tegenstanders, de islamitische terroristen die uit religieuze overtuiging de vijand om zeep brengen.

Met zijn tegelijk indringende en cynische kijk op de maatschappij raakte Grunberg bij zijn lezers een gevoelige snaar: in hoeverre zijn wij, verwende en zogenaamd beschaafde westerlingen, beter dan die verfoeide terroristen? Grunberg geeft geen antwoord; er is geen antwoord mogelijk. Zijn kijkje in de ziel van een gewetensvolle moordenaar laat zien dat onze aannames over Goed en Kwaad op losse schroeven zijn komen te staan. In de eenentwintigste eeuw is alles voorgoed anders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden