Review

Over stijve Trien, begaafde pastor en boze bisschop

Als pastor Huub Schumacher peinst over de kameel en het oog van de naald uit het evangelie, denkt hij aan de laars en de snottebel. Het ongewone verband legt hij helder uit in zijn betoogje over verlossing. Schumacher heeft in boeken en, meer nog, in cursussen het weerbarstige geloofsgoed van zijn kerk voor tallozen dichterbij gebracht.

Zojuist is er het zoveelste boekje van hem uitgekomen: Het menselijk gezicht van de Bijbel - meditaties bij de Schrift. Daarin de uitleg over de snottebel, maar ook over het masseren van stijve Trien, de paasfietser die dwars door muren reed, het vasten met hollebolle Gijs, meditaties over de Tien Geboden - wandelingen door het bijbellandschap, noemt hij ze zelf. Schumacher reist al vele jaren door Noord-Brabant met zijn catecheselessen. En hij bereikt honderden mensen, velen ontdekten onder zijn vleugels en lichte tred onbekende waarden, diepte, menselijkheid, in het geloof van hun jeugd.

Lieden die in deze dorre tijden al was het maar twee of drie mensen de ogen voor het verhaal kunnen openen zijn schaars genoeg. Wie aan tientallen, honderden echt iets weet mee en door te geven noemen we met eerbied of jaloezie charismatisch.

Schumacher, zeggen ze in Brabant, is zo'n begenadigde uitlegger van het geloof.

Bisschop drs. Anton Hurkmans van Den Bosch kon dan ook de rapen gaar vermoeden, toen hij een half jaar geleden -na voorbereidend geroffel- Schumacher zijn congé gaf. Nee, er was niks aan te merken op wat en hoe Schumacher leerde (althans over die boeg werd het niet meteen gegooid). Maar het bisdom Den Bosch ging het allemaal anders doen -platter, is het sleutelwoord. De bisschop en daarna meteen de parochies, geen laag ertussen, zoals een rondtrekkende catecheet van parochie naar parochie, zelfs niet eentje met charisma.

En wie nam het over? De gevorderden uit Schumachers klasje konden voortaan terecht bij niemand minder dan de rechterhand van bisschop Hurkmans zelf, vicaris drs. Joris Schröder, om te leren hoe het rk geloof precies in elkaar zit. Maar zo werkt het ook in rk Brabant niet meer: van de nijvere leerlingen van Schumacher haakten de meesten prompt af, wilden niet naar Schröders school in het priesterseminarie.

Catechese, geloofsonderricht, vormt een gecompliceerd onderdeel van het rk kerkelijk leven. De bisschop geldt wel als de eerste 'geloofsverkondiger', maar iedere gelovige heeft daarin ook een eigen taak. Liturgie en sacramenten hebben in de katholieke opvatting altijd een lijntje met de bisschop nodig, maar bij bidden en goed werk doen (diakonie) hoeft dat niet; bij catechese is enige bemoeienis van de bisschop gepast, maar willen albedillen miskent de eigen verantwoordelijkheid aan de 'basis'.

Tot leedwezen van Hurkmans bleek alras niet iedereen van zijn bemoeienis, bedilzucht gediend. Menigeen zoekt heil en licht liever elders dan in Schröders cursussen met bisschoppelijk keurmerk.

'Platte' structuur? De bisschop gewaagt in zijn beleidsnota's en herderlijke brieven graag van 'samen verantwoordelijk' zijn. Maar stap voor stap lijkt 'plat en samen' vooral te betekenen top-down en uniform. Parochies die zich meer gebonden voelden aan gemaakte afspraken met Schumacher dan aan de oekazes van 'Parade 11' (het bisdom) kregen bitse brieven: zij mochten geen eigen initiatieven meer nemen in de catechese.

Vorige maand hekelde de Nijmeegse kerkhistoricus en voormalig Brabantse priesterstudent dr. Peter Nissen in stevige bewoordingen Hurkmans' poging de klok veertig jaar (tot vóór bisschop Bekkers en het Vaticaans concilie) terug te draaien. 'Platte structuur' en 'decentralisatie' bleken een 'nieuwe piramide', een 'rigoureuze' centralisatie. 'Samen verantwoordelijk' gaat dan slechts nog op voor wie het dictaat van Hurkmans-Schröder wil overnemen.

Nissen, al vaker in de kritische pen jegens de Bossche kerk, heeft Hurkmans nu zwaar gestoken. Deze heeft in Nijmegen laten weten dat Nissens optreden 'een hoogleraar aan een rk theologische faculteit niet past'.

In het Brabants Dagblad klaagden ook anderen, pastores, al dan niet anoniem, over de 'eenheidsworst' die Hurkmans van het grootste Nederlandse bisdom probeert te maken.

Hurkmans klaagde in dezelfde krant dat hij probeert eenheid te scheppen in het bisdom en dat slechts 'een kleine groep' dwarsligt en stemming maakt. De veranderingen die hij voorstaat vragen nu eenmaal offers. Om op te bouwen moet je ook afbreken en dat kan pijn doen, aldus Hurkmans, die claimt 'een ruimer perspectief' te hebben dan Nissen en de zijnen. Bisschop Hurkmans kondigde ook aan tegen het eind van het jaar een achttal mensen van eigen keuze voor de catechese en diakonie in het bisdom te zullen inzetten.

Schumacher zal er niet bij zijn. Er bestaan bij het bisdom immers ook grote bezwaren tegen zijn aanpak, met veel aandacht voor de ervaring en minder voor het overbrengen van de objectieve leer.

In zijn boekje vergelijkt Schumacher catechese met glas-in-lood-ramen in een kathedraal: licht doorlaten en iets leren. Er zijn goede en minder goede glazeniers, schrijft hij. En Noord-Brabant met zijn prachtige Sint Jan aan de Parade heeft door de eeuwen heen al heel wat middelmatige opperglazeniers doorstaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden