Over smaak valt te twisten

De satire viert hoogtij. En het is duidelijk dat de bezorgde woorden van de minister-president alleen maar averechts werken. Dat werpt de vraag op of er bij de makers ook sprake is van een ondergrens. Geen morele maar artistieke ondergrens. Wat is nu leuk en wat niet? Hoe wordt het cabaret gemaakt? Gesprek met Erik van Muiswinkel, een van de tekstschrijvers van 'Kopspijkers'.

Het programma 'Kopspijkers' begint al op woensdag met de voorbereiding voor de uitzending van zaterdag. Kiezen welke typetjes er gespeeld gaan worden, wat weer wordt doorgegeven aan de mensen van de kleding, de grime, de pruiken en de gebitsprotheses. Daarna begint het proces van het teksten schrijven, iets wat gezamenlijk gebeurt. Bij 'Kopspijkers' worden de typetjes gekozen op basis van wie er die week in het nieuws is. Natuurlijk waren dat de afgelopen uitzending koningin Beatrix en minister-president Jan Peter Balkenende. Hoewel, toen het wekelijkse cabaret van 'Kopspijkers' begon, zaten zij niet aan tafel. De kijker werd in eerste instantie op het verkeerde been gezet, aan de tafel namen plaats Willem Oltmans (Erik van Muiswinkel), VVD-minister Gerrit Zalm (Owen Schumacher) en CDA-minister Maria van der Hoeven (Martine Sandifort). Pas in de laatste minuten werd 'overgeschakeld' naar Balkenende (wederom Owen Schumacher) met naast hem niemand minder dan de koningin (Sanne Wallis de Vries). Ze vond de satire die er tot nu toe was gemaakt nogal mat, er mocht best nog een tandje bij. Zelf was de koningin niet mals over haar twee zussen Irene (,,Hoeveel toverboeken over pratende paarden moet die nog schrijven om bij u aan tafel te mogen zitten?'') en Christina en ook zwager Pieter van Vollenhoven (,,Met de oren!'') moest het ontgelden. Balkenende zat er wat beteuterd bij en even later kwam het hoge woord eruit: zijn grootste kritiek was dat hij zelf niet goed nagedaan werd.

Erik van Muiswinkel: ,,Er is geen ondergrens, in absolute zin kun je alles zeggen. Als de vorm en de context deugt, en liefst de uitvoering ook, dan is niks taboe. Alleen heeft iedereen zijn eigen norm. En die van Balkenende ligt blijkbaar anders dan die van mij. Ik vind dat de norm bij de artiest ligt. Als het te erg is wat iemand doet, wordt er ingegrepen door het publiek. Je moet nooit van tevóren nadenken over de consequenties van een grap. Je zoekt hoe ver je kunt gaan. Een voorbeeld. Ik had een grap gemaakt die uit de mond van Beatrix (Sanne Wallis de Vries) kwam over haar zus Christina. 'Die schele met die kerstliedjes' had ik geschreven, Sanne heeft daar 'die blinde' van gemaakt. Er zijn mensen die aan zoiets aanstoot nemen, maar er zullen er ook zijn voor wie het niet ver genoeg gaat. Die grappen over Christina, Van Vollenhoven en Irene worden wel vaker gemaakt, wij vonden het grappig als de koningin dat nu zelf zou zeggen. Wat we eerst ook nog hadden bedacht, was dat Beatrix op een gegeven moment zou opstaan en dat dan zou blijken dat ze een enorme voorbind-dildo om zou hebben. Een actie waarmee ze op z'n allerduidelijkst zegt: 'Jongens maak het nog wat harder, want het is slappe thee de laatste tijd'. Zelfspot van ons team dus, net als bij Owens Balkenende, die bij zijn eigen persiflage 'altijd de acteur er doorheen ziet'. Als mensen die context niet kunnen of willen horen, zijn ze zelf blind (en doof) als ze die Christina-passage verketteren. Uiteindelijk vonden we dat die dildo het doel voorbij zou schieten. Het is een precair evenwicht, dat klopt. Wij willen niet per se scoren over de rug van de typetjes die we nadoen. Sterker nog: het begint bij een fascinatie voor een bepaald persoon. Van daaruit ga je verder. Wij hebben nooit iemand puur en alleen maar in de pan gehakt. Geloof me, goede grappen maken is niet makkelijk. Er zit een team op en we schrappen net zoveel als we schrijven. En ja, misschien zijn de grappen wel verhard in de afgelopen jaren, maar dat hebben we niet bewust gedaan, de maatschappij is ook verhard, grappenmakers gaan daarin mee. Over smaak valt te twisten, dat is juist het leuke van de zaak. Uiteindelijk bepaalt toch de markt. Wij zijn ons er terdege van bewust dat we een programma voor bijna drie miljoen mensen maken. Dus het uitgangspunt is: het moet zinnig zijn en zoals collega-cabaretier Jeroen van Merwijk zegt: 'Af en toe moet je een tik uitdelen'. Dat is waar, daar zijn wij voor.''

Van het cabaret van 'Kopspijkers' is net een boek (Uitgeverij Thomas Rap) verschenen en een dubbel-dvd (Vara). Zaterdag om 20.05 uur een nieuwe aflevering op Ned.3. 'Egoland' wordt maandagavond om 21.00 uur uitgezonden op Ned.2.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden