Klein Verslag

Over de waarheid van geschiedenis

Een still uit de film 'Denial'. Beeld RV

Staat u mij toe terug te grijpen op eerder werk. De aanleiding is deze: gisteren ging in de Nederlandse bioscopen de film ‘Denial’ in roulatie, een speelfilm over het proces dat in het jaar 2000 werd gevoerd tegen de Amerikaanse historica Deborah Lipstadt.

Ze stond terecht voor smaad. In een boek had ze haar Britse collega-historicus David Irving ervan beschuldigd een geschiedvervalser te zijn en ‘één van de gevaarlijkste woordvoerders van de ontkenning van de Holocaust.’

Irving spande een proces tegen haar aan, want de gevolgen van die beschuldiging waren, naar zijn zeggen, enorm geweest: hem was de toegang tot diverse landen en daarmee ook archieven ontzegd, zijn boeken waren deels uit de handel gehaald en vooral zijn reputatie als serieuze historicus was aangetast.

Het proces diende voor het hoogste rechtscollege van Engeland, het High Court in Londen, en Lipstadt stond - als aangeklaagde - voor de opgave te bewijzen dat de Holocaust wel degelijk had plaatsgevonden. Een proces op het hoogste niveau, over de waarheid van geschiedenis, met als inzet de nagedachtenis van miljoenen Joden.

De speelfilm die het proces reconstrueert heb ik niet gezien (de Trouwrecensent was kritisch), maar als ik permissie vraag op eigen werk terug te grijpen dan is dat omdat ik bij het proces als verslaggever aanwezig was.

De krant had het belang van wat daar gebeurde herkend: niet eerder was de geschiedschrijving zelf op een zo cruciaal punt voorwerp geweest van een justitiële weging. David Irving mocht in die tijd al een omstreden wetenschapper zijn, hij had wel degelijk een reputatie opgebouwd als serieus te nemen historicus; als eerste had hij in 1992 in Moskou inzage weten te verwerven in de dagboeken van Goebbels en hij had over hem een veel geprezen biografie geschreven. 

En zijn boek 'Hitler's War' uit 1977 deed een heftig debat ontbranden over de vraag in hoeverre Hitler persoonlijk van de Holocaust op de hoogte was. Irving, die bijna obsessief in nazi-archieven had gespeurd, ontkende niet dat het leven in de kampen zwaar en onmenselijk was, maar de doden die vielen waren het slachtoffer van executie-pelotons of van honger, uitputting en ziekte.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld RV

Gaskamers

Maar de gaskamers.

Irving werd ondervraagd door één van Lipstadts advocaten, Richard Rampton. Ik noteerde de dialoog.

Rampton: "In een rede heeft u gezegd: In mijn boek zult u het woord ‘Holocaust’ niet aantreffen, want waarom zou ik iets vermelden dat helemaal niet heeft plaatsgevonden?" 

Irving: "Wat wilt u onder het begrip Holocaust verstaan?"

Rampton: "Wat dacht u van het systematisch vermoorden van miljoenen onschuldige burgers?"

Irving: "Als u dat ‘systematisch’ weglaat, ga ik akkoord."

Rampton: "U ontkent het bestaan van de gaskamers."

Irving: "Ik ontken... eh, ik trek het bestaan van de gaskamers in twijfel."

Rampton: "Sobibor?"

Irving: "Daar zeker niet." 

Rampton: "Majdanek?" 

Irving: "Nee." 

Rampton: "Belzec?"

Irving: "Hier twijfel ik."

Rampton: "Chelmno?"

Irving: "Accepteer ik."

Opgenomen in het protocol werd dat Irving in Chelmno en Auschwitz experimenten met gas op kleine schaal mogelijk achtte. Dit was zijn waarheid. Meer niet. En zijn skepsis voerde tot verdere koud om het hart slaande uitwisselingen, waarover morgen meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden