Over de ridders van het vrije woord en de hypergekwetsten

null Beeld ap
Beeld ap

De Zuid-Afrikaanse stand-upcomedian Trevor Noah wordt de nieuwe presentator van The Daily Show, zo meldden Nederlandse nieuwsmedia deze week.  Ik kan er, eerlijk gezegd, niet opgewonden van raken. Al sinds een jaar of vijftien ben ik praktisch televisiebeet, als ik dat nieuwe woord hier mag introduceren. Als ik al tv kijk, is dat hoogstens bij toeval.

Niet dat ik iets tegen dat medium heb. Er worden - naast de onvermijdelijke rotzooi - ongetwijfeld schitterende programma's gemaakt. Waarschijnlijk meer dan iemand ooit zou kunnen zien, want een mensenleven is maar kort. Maar er zijn ook nog zoveel prachtige boeken en films die ik anders had moeten laten schieten. Ik offer er The Daily Show graag voor op - hoe druk dat programma op de Nederlandse tv ook bekeken zal worden. Anders hadden de kranten niet zo gretig bericht over de wisseling van de wacht.

Maar zo gemakkelijk verliep die niet. Nog geen etmaal nadat Noahs aantreden bekend was geworden, stak er in Amerika een stormpje op over beledigende en racistische tweets van de nieuwe anchorman. En ik moet toegeven: een tweet als 'Achter elke succesvolle rap-miljardair staat een twee maal zo rijke joodse man' is geen schoolvoorbeeld van fijnzinnigheid. Ik zou hem niet gemakkelijk over mijn lippen krijgen.

Hoe kwetsender, hoe indrukwekkender
Maar fijnzinnigheid, zo vond half Europa nog maar een paar maanden geleden, mag nooit een criterium zijn om humor aan banden te leggen. Sterker nog: hoe kwetsender de toegelaten humor, des te indrukwekkender was volgens sommige opiniemakers het beschavingsbrevet dat een samenleving toekomt. Inderdaad, de wereld zit vol met halve garen. U begrijpt dat ik dat woord hier met opzet gebruik, om te laten zien hoe beledigend ook ik wel niet kan zijn.

Maar hoe aanstootgevend is Noah nu werkelijk geweest? Op internet vind ik nog een paar tweets die woede wekten. 'Oh ja het weekend. Mensen worden dronken & denken dat ik sexy ben! - dikke natels overal'. ('Chicks' staat er - en ik kan me het plezier van het Amsterdamse equivalent uit mijn jeugd niet ontzeggen). Veel begrijp ik er niet van, maar het zal vast net zo grievend zijn als Noahs voetbaltweet: 'Messi gaat niet snel liggen, net als joodse natels' (weer die 'chicks'). Op Twitter krijgt Noah er in ieder geval direct van langs: de 'kleine antisemiet'.

Je zou zoveel opgewondenheid het liefst pareren met een nieuwe boutade: Noah prijst de 'jewish chicks' tenminste nog om hun seksuele deugdzaamheid. Maar er sluipt een ander ongemak binnen. Het gaat met het incasserings- en relativeringsvermogen in de publieke ruimte kennelijk net zo hard de verkeerde kant op als met de roep om de vrijheid van kwetsende belediging. Alleen is die richting in beide gevallen diametraal aan elkaar tegengesteld - zelfs wanneer je bedenkt dat in Angelsaksische landen het kwetsen iets minder gretig wordt beoefend dan in de erflanden van de Franse Revolutie.

Verscheurde cultuur
Op dit punt aangekomen had ik graag gesproken over een toenemende schizofrenie in de cultuur - als een paar lezers van deze krant mij om dat woordgebruik al niet eerder bestraffend hadden toegesproken. Het gaat hier tenslotte om een ernstige ziekte, waarvan men de naam niet ijdel gebruiken mag, zo schreven zij. Ik schik me willig in hun kritiek - al verwacht ik als tegensprestatie wel dat zíj nooit meer zullen spreken over pesten, kankeren of tyfusweer.

Verscheurd wordt de cultuur van de openbare ruimte hoe dan ook. Er lijkt een ware wapenwedloop aan de gang te zijn tussen de jacobijnen van de absolute spreekvrijheid aan de ene kant en aan de andere de hypergevoeligheid van wat we met eenzelfde historische knipoog de 'precieuzen' zouden kunnen noemen. Van het ene kamp móet alles, van het andere mág niks gezegd worden - en soms krijg ik de indruk dat die twee partijen deels door dezelfde mensen worden bevolkt. Het beduusde middenveld, dat uit goed fatsoen zelfs zijn eigen fatsoensgevoelens nog wel eens relativeert, wordt er tureluurs van.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden