Over de betekenis van dat verwarrende woord 'kunst'

Je hebt soms van die woorden die voor verwarring kunnen zorgen. Omdat de betekenis of definitie onduidelijk is, of omdat een woord in verschillende contexten een andere betekenis heeft. In het meest ingewikkelde geval gelden al deze verwarrende zaken tegelijkertijd en de consequentie is dan al gauw dat mensen het in een gesprek wel over hetzelfde woord hebben, maar tegelijkertijd een totaal ander beeld hebben van waar het desbetreffende gesprek over gaat.

'Kunst' is zo'n woord. Als zelfstandig naamwoord is het al moeilijk omdat bijna iedereen wel zo zijn of haar eigen definitie heeft van kunst: kunst moet esthetisch zijn, kunst moet je aan het denken zetten, kunst moet tastbaar zijn en kunst met dieren is geen echte kunst (om wat 'voorwaarden' te noemen). Het kunstenaarschap is een vrij beroep wat betekent dat iedereen kan zeggen dat hij of zij kunstenaar is en dat iedereen dus kan zeggen dat wat hij of zij maakt of presenteert, een kunstwerk is. Lastig.

Maar wanneer men over iets zegt dat het kunst is, kan men ook bedoelen dat het nep is. Kunstgras bijvoorbeeld. Of een kunstgebit. Is die jas van echt leer gemaakt of is het kunst? Of wat te denken van een kind dat een kunstje doet? Dan betekent kunst zoiets als een trucje. Of iemand die zijn kunstje opvoert? Dat klinkt als een riedeltje.

Misschien kunt u zich voorstellen dat ik, als kunstenaar, met enige regelmaat moeite heb met de termen 'kunst' en 'kunstenaar'. Enerzijds omdat iedereen zich zomaar mijn collega mag noemen en daarvoor is mijn ego simpelweg te groot. Om het even heel grof te benoemen, zie ik de huisvrouw die ook een keer een aquarelcursus heeft gevolgd en zichzelf vervolgens mijn collega-kunstenaar noemt als iemand met grootheidswaanzin en disrespect voor mijn ondertussen toch vijftien jaar lange carrière van keihard werken, en tien jaar lang studeren, aan vier verschillende kunstacademies. Anderzijds wordt kunst onterecht geassocieerd met alles wat nep en/of geënsceneerd is, en dat is feitelijk onjuist.

Twee voorbeelden van kunstenaars die ik waardeer. Het werk 'Everyone I've ever slept with' van Tracey Emin: een tent met daarin geborduurd de namen van alle mensen met wie ze ooit heeft geslapen, waaronder haar oma omdat ze ook met haar ooit in een bed heeft gelegen. Natuurlijk had ze er voor kunnen kiezen om willekeurige namen op te schrijven om haar tent mee te vullen. Maar dat deed ze niet. Het is dus echt.

Een ander voorbeeld is van Sophie Calle. Een aantal jaren geleden maakte zij een film waarin te zien is hoe haar moeder sterft. Op de video zie je minutenlang hoe een vrouw in een ziekenhuisbed ligt. Ze beweegt niet. Op een gegeven moment komt Sophie zelf in beeld en ontdekt ze dat de vrouw is gestorven. Nergens in de film is te zien wat het exacte moment van sterven is. Toch weet je dat het ergens in die minuten gebeurt. Ook dat is echt. En het is hartverscheurend.

De betekenis van kunst is onmogelijk vast te stellen zonder de context van het woord. Het kán betekenen dat iets nep is. Het kán betekenen dat iets geënsceneerd is. Maar er bestaat ook altijd de mogelijkheid dat kunst een grote spiegel van de realiteit is.

Het bereiken van dat laatste, dát zie ik zelf, als kunstenaar, als mijn werk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden