Reportage

Over autovrij heeft niemand het meer in Oslo

Een fietser in het centrum van Oslo, waar het verbannen van auto's minder snel gaat dan verwacht. Beeld ANP
Een fietser in het centrum van Oslo, waar het verbannen van auto's minder snel gaat dan verwacht.Beeld ANP

Met de gisteren gepresenteerde plannen om benzineauto’s per 2030 te weren uit Amsterdam wil Amsterdam voorloper worden met het verbannen van vervuilende auto uit de binnenstad. Oslo had soortgelijke plannen, maar de Noren kwamen erachter dat het niet zo eenvoudig was om de binnenstad autovrij te maken. 

Noren op retro-racefietsjes spurten door Storgate, een winkelstraat dwars door het stadshart van Oslo. Sinds kort geldt in een deel van deze straat een autoverbod. "Dit is zo'n plek waar het project goed uitpakt", zegt Terje Elvsaas, woordvoerder bij het programma autovrij stadsleven. "Deze straat verbindt twee stadsbuurten waar yuppen wonen, dus sinds het autoverbod is het een komen en gaan van fietsende hipsters." Alleen leveranciers, dienstverleners en mensen met een lichamelijke beperking rijden hier nog met de auto.

Storgate ligt in een van de zes proefgebieden waar Oslo experimenteert met autovrij stadsleven. De gemeenteraad heeft de ambitie het hele stadshart om te toveren tot autoloze zone. Als ze hierin slaagt, heeft de Noorse hoofdstad de primeur: dan is Oslo de eerste Europese stad waar niet uitsluitend in een paar straten, maar in een hele stadswijk een verbod op autoverkeer geldt. De gemeente heeft haast. Volgend jaar, in 2019, zijn er nieuwe verkiezingen. Voor die tijd willen de raadsleden de klus geklaard hebben, want wie weet hoe de machtsverhoudingen daarna liggen.

Vanaf de jaren tachtig had de stad decennialang een rechts-liberale gemeenteraad, maar in 2015 kreeg ineens een linkse coalitie het voor het zeggen. "Het zijn jonge, hoog-opgeleide politici", zegt Elvsaas, "en ze staan te popelen om in sneltreinvaart veranderingen door te voeren."

Al jaren zoemde het idee voor een autovrij centrum rond, gedreven door de forse bevolkingsgroei, verkeersopstoppingen en luchtverontreiniging. Maar van concrete maatregelen kwam het niet. "Dus toen deze alliantie in de gemeenteraad kwam, dachten ze: wij laten wel even zien hoe je iets voor elkaar krijgt."

Uitstekende pr

Een autovrij centrum - het bleek uitstekende pr. Oslo doet waar onze hoofdstad al zo lang over steggelt, hoorde men in internationale media en menig stadsbestuur. Zoveel andere steden streepten al jaren de nadelen tegen de voordelen weg. De stelligheid van de uitspraak van de Oslose gemeenteraad liet weinig ruimte voor compromissen en de Europese Commissie riep Oslo uit tot 'Groene hoofdstad van 2019'.

Amper een half jaar na de gemeenteraadsverkiezingen nam de nieuwe raad het autoloze voorstel aan. In de zomer van 2017 zetten ze een eerste stap: zo'n 300 straatparkeerplekken verdwenen. Aan het eind van 2018 zou geen van de 700 buitenparkeerplaatsen in het centrum nog bestaan.

Door de opheffing van parkeermogelijkheden ontstond ruimte voor iets nieuws. Zoals voor bijvoorbeeld 'zitinstallaties': iets tussen bank en kunst, die de nodige hoon opleverden. Leuk, voor die zeven dagen in het jaar dat hier de zon schijnt. En ineens was er ook plek voor deelfietsen en nieuwe fietsstroken.

Oslo is wat fietsverkeer betreft nog lang geen Kopenhagen of Amsterdam. Slechts 8 procent van de inwoners neemt met regelmaat de fiets. Sinds 2016 heeft de stad er 35 kilometer aan nieuwe fietsroutes bij gekregen en zijn er drieduizend deelfietsen beschikbaar.

Maar het autovrije project stagneert. De helft van de buitenparkeergelegenheid in het centrum is nog altijd in gebruik. Bovendien staat de opheffing hiervan niet gelijk aan autovrij.

Het ontbreekt aan een masterplan, meent Elvsaas. Inmiddels neemt hij zelf het woord 'autoloos' niet meer in de mond. In plaats daarvan heeft hij het over een 'verbeterd stadsleven'. Daarmee bedoelt hij: een groener en gezelliger straatbeeld waar plek is voor iedereen. Minder autoverkeer is daar slechts een onderdeel van. "Verschillende autoriteiten werken aan verschillende onderdelen van het autovrij-stadsproject, maar er is weinig overleg en overeenstemming", verklaart hij.

Voor een autovrij centrum moet niet alleen de infrastructuur voor het fietsverkeer verbeterd: het openbaar vervoer moet frequenter rijden, er moeten oplossingen komen voor leveranciers, mogelijk moet er elders parkeergelegenheid bij. De bereikbaarheid van de stad moet er niet op achteruit gaan, maar de planning die dit vereist ontbreekt.

Reken daar de weerstand bij. Het is vooral de Oslo Handelsstands Forening (OHF), de detailhandelsorganisatie, die zich verzet tegen de autovrije stad. Het functioneren van de markt vereist een vlot komen en gaan van klanten en dienstverleners, zegt Jon Anders Henriksen. "Kijk: we staan helemaal achter autoloze winkelcentra, alleen moet je daar wel goed kunnen komen."

"Oslo hanteert kinderlijke regels in een volwassen wereld", zegt Henriksen. De aanname van politici: de markt past zich wel aan. "Maar zo simpel ligt het niet. Een markt heeft stabiliteit nodig. Ze kan de stap naar een autovrije stad best zetten, maar uitgesmeerd over een periode van tien jaar - niet van twee."

Onzichtbaar verkeer

Die aanpassing vereist bovendien een grondig begrip van het functioneren van markt en stad, zegt hij. Als voorbeeld geeft hij een stadskwartier in de haven van Oslo, Aker Brygge. Daar verrees - na jaren van voorbereiding en samenwerking tussen projectontwikkelaars, bedrijven en bewoners - een levendige stadswijk met onzichtbaar verkeer. Leveranties worden ondergronds aangevoerd, afval wordt daar ook weer afgevoerd. "Dat die buurt zo'n succes is, heeft deels te maken met de bereikbaarheid. Je komt er per boot, fiets, tram, auto, bus of te voet."

Ja: Oslo wordt groener, opener en autoluwer. 'Verbeterd stadsleven', zoals dat nu moet heten. Maar autovrij? Die term is inmiddels weggemoffeld. Een autoloos stadshart vóór 2019 is schier onmogelijk en of de beloftes daarna worden ingelost hangt af van de nieuwe gemeenteraad.

Lees ook:

GroenLinks krijgt zijn zin: de fiets wint

De heerschappij van de auto is voorbij, beloofde GroenLinks in haar gemeentelijke verkiezingsprogramma’s. Kiezers in de grote steden hapten massaal toe. Komt er een revolutionaire omslag naar een stad met schone lucht waar voetgangers en fietsers de dienst uitmaken?

Parijs jaagt automobilist weg van oever Seine

De voetganger heroverde in 2016 de oevers van de Seine. Er kwam een einde aan de ‘snelweg’ dwars door Parijs.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden