Over 10 jaar weten we wie won in Rio

Doping | Als de sporters weer thuis zijn, werkt de dopingcontrole door. Daarbij vallen zoveel deelnemers door de mand dat de uitslag van de Olympische Spelen in Rio nog lang niet vaststaat.

Schrijven over Olympische Spelen, dat was decennialang buffelen tot de sluitingsceremonie, waarna archief en statistieken konden worden opgeborgen. Nu begint het meeste werk te zitten in het herschrijven van de uitslagen, tot wel tien jaar of zelfs langer terug.

In die zin had Ria Stalman, olympisch kampioene discuswerpen in 1984, gelijk toen ze begin dit jaar aan haar dopingbekentenis toevoegde: "Het waren andere tijden". Ofschoon belangrijke overeenkomsten toen nog redelijk overeind stonden: ik moet gebruiken omdat ik anders niet mee kan met de anderen die gebruiken. Ik kán gebruiken omdat het controlesysteem weinig voorstelt. Ik moet gebruiken omdat mijn olympische comité dopinglimieten eist.

Stalman had dat in haar prille carrière aan den lijve ondervonden. Ze wierp de limiet voor de Spelen van Montreal (1976), maar het toenmalige NOC vond haar te licht voor de sterkere werpsters uit het Oostblok. Laat haar eerst ook maar wat spieren in de mouwtjes kweken. Het hoogste (doping)niveau is onveranderd het criterium waarop de limieten worden bepaald.

Hoe dat niveau is opgekrikt werd altijd vermoed, soms bewezen. Door omvangrijke dopingschandalen en schokkende bekentenissen was al duidelijk dat dopingjagers mijlenver achterlopen op gebruikers. Wie het wilde zien, zag het. Liever werd tot in de hoogste besturen een andere kant op gekeken.

De sporters kunnen kiezen tussen stoppen of er vol voor gaan, en die keuze is niet moeilijk. Bovenop die sportieve overwegingen zijn, sinds vanaf 1984 de Olympische Spelen opbloeiden, de factoren geld, prestige en politiek steeds belangrijker geworden. Niet alleen voor sporters, ook voor IOC, sportfederaties, organisatoren, sponsoren en nationale overheden.

Iedereen heeft belang bij het hoogste niveau en is verantwoordelijk voor de huidige puinhoop. Met als dieptepunt het wijdverbreide Russische dopingprogramma, het onder de ogen van het IOC manipuleren van dopingtesten tijdens de Winterspelen in Sotsji en de corrupte internationale sportbestuurders. Dat alles blootgelegd door Wada-onderzoeker Richard McLaren, maar pas na diepgaand spitwerk van journalisten.

Daaraan kon zelfs het door de Oost-Duitse overheid opgelegde Staatsplanthema 14.25 uit de jaren zestig en zeventig niet tippen. Met de val van de Berlijnse Muur gingen de dopingarchieven van de DDR open, maar dat veranderde voor het IOC niets aan de 192 gouden, 165 zilveren en 162 bronzen olympische medailles die mede dankzij de blauwe pilletjes oral-turinabol waren binnengehaald. Helaas, verjaard.

Andere tijden? Turinabol haalt met stanozolol, de anabole steroïde die sprinter Ben Johnson groot maakte en in 1988 deed struikelen, tegenwoordig met grote regelmaat het nieuws. De middelenwaren tot voor kort onverminderd populair. Nu zijn ze een tikkende tijdbom die kan leiden tot ontmaskering.

Met recht wordt getwijfeld aan de daadkracht die Thomas Bach uitstraalde bij zijn verkiezing als IOC-voorzitter. Hij toonde zich zwak met het toelaten van de vermaledijde Russen tot de Olympische arena van Rio. Wel profiteert hij van de erfenis van zijn voorganger Jacques Rogge, onder wie het hertesten van dopingstalen werd ingevoerd, aanvankelijk tot acht jaar terug, tegenwoordig tien jaar. Het was een oplossing zo simpel, dat het lang duurde tot iemand haar zag. Slechts de voortschrijdende kennis van straks kan de bedrieger van nu bestrijden. Sinds het voorjaar meldt het IOC met terugwerkende kracht een regelmatige stroom dopingovertredingen tijdens de Spelen van Peking (2008) en Londen (2012). Begin deze maand was die oogst 101 positieve tests.

Het kleine gewichtheffen en de grote atletiek leveren de meeste overtreders, het merendeel komt uit Rusland of aanverwante voormalige Sovjetgebieden. Turinabol en stanazolol zijn dankzij nieuwe detectiemethodes de meest gevonden stoffen. Van Peking hebben voorlopig 27 sporters hun medaille ingeleverd. Voor Londen geldt dat voor zestien sporters, onder wie vijf kampioenen. De tijdbom loopt voor die editie nog vier jaar door.

De Kazachse gewichtheffer Ilya Illyin was de eerste die titels van twee Spelen moest inleveren, die van Peking en Londen. Hij werd geweerd uit Rio. De Amerikaanse hoogspringster Chaunté Lowe daarentegen nam deel aan vier Spelen (2004-2016) en eindigde nooit op het podium, maar won in Peking brons nadat onlangs drie atletes boven haar werden betrapt.

Is dit in de dopingbestrijding eindelijk de grote sprong voorwaarts die al zo vaak was aangekondigd? Vooralsnog is het de grootste. Mede door hertesten zijn tijdens de Spelen van Athene (2004), Peking en Londen in totaal drie keer zoveel overtreders gepakt dan in de negen afleveringen daarvoor. Die verhouding geldt ook voor afgenomen en opnieuw verdeelde medailles, en zal in 2020 nog groter zijn. Dan is de uitslag van Londen definitief bekend.

De Spelen van Rio kunnen de komende tien jaar nog een stroom verrassingen opleveren. Nederland eindigde daar op een elfde plaats, net buiten het beoogde doel, de top tien. De nu betreurde tien vierde plaatsen vormen een basis om daar in 2026 alsnog te eindigen. Met geduldig afwachten. En mits allemaal zelf schoon, uiteraard. Olympische sport bedrijven wordt misschien eindelijk wat eerlijker. Of het daarmee ook leuker wordt, is een ander verhaal.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden