Oudste stenen gebouw van Nederland staat in Heerlen

Thermen | Het Romeinse badhuis lijkt ouder te zijn dan werd aangenomen en werd in de eerste eeuw na Christus gebouwd.

Karen Jeneson houdt nog een slag om de arm, maar het kan bijna niet anders dan dat het oudste stenen gebouw van Nederland in Heerlen staat. Jeneson is sinds zes jaar conservator van het Thermenmuseum dat rond een opgegraven Romeins badhuis is gebouwd. "Ik denk dat het badhuis honderd jaar ouder is dan altijd werd aangenomen." Het enige andere stenen gebouw uit de vroeg-Romeinse tijd in Nederland is een kelder in Nijmegen, die uit de periode van keizer Augustus komt.

Na het uitbreken van de tweede wereldoorlog werden om mogelijke voedseltekorten het hoofd te bieden braakliggende stukken grond in Heerlen gereedgemaakt voor moestuinen. Daarbij bleef iemand met zijn ploeg achter een Romeinse zuil steken. Vervolgens kwamen de spectaculaire fundamenten van een badhuis bloot te liggen met kleedruimten, zweetruimten, dompelbaden, verwarmde massageruimten en een vloerverwarmingssysteem. In de jaren zeventig werd om de opgraving heen een museum gebouwd.

Jeneson noemt het een cold case-onderzoek dat zij startte na haar komst bij het museum. Bij de opgravingen in 1940/41, door de gepensioneerde huisarts en amateurarcheoloog H.J. Beckers en archeoloog A.E. Van Giffen, zijn duizenden voorwerpen naar boven gekomen en opgeslagen. "Van die collectie is destijds maar een deel gebruikt voor datering en reconstructie. Het depot lag vol, maar het verband tussen de voorwerpen ontbrak. Die synthese zijn we nu aan het maken."

In de jaren vijftig kreeg het bouwwerk volgens Jeneson een verkeerde datering. "Archeoloog Bogaarts concludeerde op basis van stempels op tegels dat de thermen door het Dertigste Legioen waren gebouwd. Dat dateert uit de tweede eeuw na Christus. En dus kon het badhuis volgens hem niet in de eerste eeuw gebouwd zijn, zoals Van Giffen in de tot nu toe enige wetenschappelijke publicatie over het badhuis had gesteld."

"Bij het documenteren kwamen we heel veel munten tegen die zijn geslagen in de tijd van Augustus. Ook zijn er veel mantelspelden (fibulae) gevonden die duiden op een datering in de eerste eeuw. We hebben een fibulae-expert bij ons project die zegt dat in collectie mantelspelden zitten die hij alleen uit de eerste eeuw in Gallië kent", zegt Jeneson.

De provincie Limburg en de gemeente Heerlen hebben elk 500.000 euro geïnvesteerd in het onderzoek, maar ook in restauratie van het Thermenmuseum die volgend jaar voltooid moet zijn.

Vanaf vandaag is, in het kader van de Nationale Archeologiedagen, in het Thermenmuseum een expositie over het jongste onderzoek naar het badhuis. Die tentoonstelling laat zien hoe de Romeinen met nieuwe materialen en technieken de bouwkunst in Nederland hebben veranderd.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden