Oudste raad zetelt in stad Utrecht

Van onze correspondente UTRECHT - Zwerfjongeren, verkeersproblemen en uitbreidingsplannen; de Utrechtse gemeenteraad is al honderden jaren met dezelfde problematiek in de weer. Op z'n minst acht eeuwen, weet rechtshistoricus Martin de Bruijn.

De Utrechtse geschiedkundige maakte de gemeente attent op een document voorzien van een zegel uit 1196, dat voor het eerst gewag maakt van een gemeenteraad in de Domstad. Het 800-jarig jubileum is reden voor een feestje, vinden ze in Utrecht. Compleet met een buitengewone raadsvergadering - morgen in bijzijn van minister Dijkstal -, de tentoonstelling 'Heren van de Raad' in het Centraal Museum - vanaf zaterdag te bezichtigen - en een jubileumuitgave voor iedereen die het nog eens wil nalezen.

Vlagvertoon Enig vlagvertoon is op z'n plaats. Want het document geeft de Utrechtse raad het recht zich de oudste van Nederland en zelfs van Noordwest-Europa te noemen. De oorkonde heeft overigens nog een staartje. Martin de Bruijn ging op nader onderzoek uit, toen bleek dat het geschrift waarschijnlijk uit twee delen moest bestaan. Bovenaan het document stond namelijk een aanhef in lange letters, die doormidden was geknipt. In het rijksarchief, waar de kerkelijke stukken liggen, vond de historicus al ras wat hij zocht.

Tweevoud De Bruijn: “Het was vroeger heel gebruikelijk om een stuk perkament, waarop in tweevoud de tekst te lezen was, in tweeën te delen en ze afzonderlijk te bewaren. Doordat ze als puzzelstukken in elkaar pasten, konden geen van beide partijen, op wie het document betrekking had, de inhoud vervalsen.” De chirograaf, zoals een dergelijk document heet, vormt het bewijs dat er weinig nieuws onder de zon is. Worstelt de gemeenteraad dit decennium met aankopen of annexatie van grond; de eeuwenoude oorkonde heeft betrekking op een Salomons-oordeel over een perceel bij de Zadelstraat.

De eerste twaalf Utrechtse raadsleden, van wie de namen nauwkeurig worden vermeld, lagen met een kerkelijke instelling overhoop over de rechten op een perceel in de stad.

Seksueel misbruik De turbulente geschiedenis van de Utrechtse volksvertegenwoordiging is uitvoerig uit de doeken gedaan in de jubileumuitgave 'Aan het hoofd der gemeente staat een raad'. De drie auteurs noteerden onder meer per eeuw een opmerkelijk voorval. Zoals het raadsbesluit rondom Jacob van Jutphaas. Deze ingezetene van Utrecht vergreep zich precies vijfhonderd jaar geleden aan een welgeschapen deerne. De Utrechtse raad sprak destijds ook recht. Jacob moest voor straf op bedevaart naar Rome en het slachtoffer van zijn wilde driften een schadevergoeding betalen van vijftig gulden. Dat de geschiedenis de hinderlijke gewoonte heeft zich te herhalen, ondervond ook Renger de Bruin, conservator van het Centraal Museum. “De regenten van toen waren net als de huidige politici tuk op bestuursfuncties en commissariaten. Zo was een regent vaak ook bestuurder van liefdadigheidsinstellingen, zoals een oudeliedenhuis.”

AOW Daarom moest Renger de Bruin bij de tentoonstelling 'Van Aalmoes tot AOW' - over zes eeuwen ouderenzorg - regentenportretten onderbrengen, die eigenlijk ook een plek verdienden op de jubileumexpositie 'Heren van de Raad.'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden