Oudste bedrijf van Nederland maakt trendy tegels

IJspret, Spaanse fruitmandjes, kleine ruiters, pijprokers, binnenschepen. Het zijn enkele van de traditionele voorstellingen die op Makkumer tegeltjes staan afgebeeld.

Maar wie de keuken, badkamer of hal liever behangen ziet met tegels waarop modern geschilderde tulpen prijken, of abstracte motiefjes of het portret van een geliefde, kan ook bij Koninklijke Tichelaar in Makkum terecht. “Er zijn geen grenzen”, zegt directeur Jan Tichelaar van het oudste bedrijf van Nederland, dat al tien generaties van vader op zoon overgaat.

Tegels en aardewerk worden in het Friese havenplaatsje aan het IJsselmeer sinds 1594 gemaakt, ook nu nog volgens een procédé dat de majolicatechniek wordt genoemd. De basis voor de handgevormde en handbeschilderde tegels is Friese geelbakkende zeeklei, die wordt opgegraven in het gehucht Sopsum. Nadat een bonk klei door een soort eisnijder is gehaald, worden de plakken stuk voor stuk gladgestreken in een tegelraam, gedroogd en voor de eerste keer gebakken. Daarna wordt er een laagje mat wit glazuur op gesmeerd, bereid volgens geheim recept. Nog een keer bakken en klaar is het Oud-Hollandse tegeltje, ook wel 'witje' genoemd.

Voor een gedecoreerde tegel geldt een ander recept. Daar wordt direct op het glazuurlaagje de schildering aangebracht. De ambachtslieden, die een interne opleiding van vijf jaar achter de rug hebben, gebruiken daarvoor penselen van haar uit koeienoren. Tijdens het bakken versmelten de fijne gekleurde lijntjes met het witte glazuur. “Delft is er wereldberoemd mee geworden. Maar eind negentiende eeuw zijn veel tegel- en aardewerkfabrieken overgegaan op witbakkende klei, waardoor het witte glazuur niet meer nodig was, vertelt Tichelaar. “Dat levert een product op dat er harder en kouder uitziet.”

Het majolicategelwerk, dat in Nederland nu verder alleen nog door enkele kleine fabriekjes wordt vervaardigd, maakt 25 procent van de omzet van Koninklijke Tichelaar uit. Na het aardewerk is het de belangrijkste activiteit van het bedrijf, dat zich ook bezighoudt met keramische restauraties, het glazuren van dakpannen en uitvoeren van kunstenaarsprojecten.

GEZELLIG

De actuele woontrends zijn gunstig voor de vraag naar Makkumer tegels. Tichelaar: “In de jaren tachtig draaide het om design, zwart, wit en chroom. Tegenwoordig zijn mensen weer op zoek naar een eerlijk product en mag het weer gezellig zijn in huis. Tegels passen daar goed in.”

Vooral keukens worden betegeld. Het meest populair zijn de witjes, verkrijgbaar in zeven tinten, al dan niet aangevuld met een rand van halve of hele tegels met motief of profiel. Hoekversierinkjes op de tegel, geliefd in de jaren zeventig, zijn minder in trek. En wat betreft de afbeeldingen geven verreweg de meeste kopers de voorkeur aan historische motieven boven meer eigentijdse of eigen ontwerpen.

De prijzen lopen sterk uiteen. Een witte tegel kost 7,50 of 6,50, afhankelijk van het formaat. “Bijna zeven keer zo duur als een Gamma-tegel”, rekent Tichelaar voor. Voor het dubbele heeft men een 'paars spinnetje' op de hoekjes. Muzikanten of landschappen (meerkleurig) kosten ongeveer vijftig gulden. Het duurst zijn de in blauw uitgevoerde bijbelse voorstellingen: rond de honderzeventig gulden. Extra moet worden betaald voor bijvoorbeeld haarscheurtjes. Wie daarvan houdt, hoeft geen halve eeuw te wachten. Het bedrijf produceert voor twee gulden per tegel een partij waar de barstjes al in zitten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden