Ouderenmishandeling komt voor, niemand weet hoe vaak

Cijfers zijn verouderd en lopen uiteen. Ministerie wil duidelijkheid over aantal slachtoffers.

Er is een actieplan tegen ouderenmishandeling, een voorlichtingscampagne, en er wordt hulpverleners geleerd hoe ze het misbruik kunnen opsporen. Maar hoeveel ouderen worden er eigenlijk mishandeld? 200.000? 15.000? Niemand die het weet.

Gisteren was het Internationale Dag Bestrijding Ouderenmishandeling, een mooi moment voor het Sociaal en Cultureel Planbureau om zijn rapport te presenteren over ouderenmishandeling. Ook daarin ontbreekt een cijfer. Althans, er ís wel een getal: 200.000 ouderen worden lichamelijk, psychisch of anderszins mishandeld. Maar: dit cijfer komt uit onderzoek dat al twintig jaar oud is.

Inmiddels is er ook een nieuw getal: 15.000. Dat is uit een recente enquête gerold van een aantal onderzoeksinstituten en de gemeenschappelijke gezondheidsdiensten. Het verschil met die eerdere 200.000 is wel erg groot. Om het probleem beter te kunnen tackelen, wil het ministerie van volksgezondheid en welzijn weten hoe het echt zit. In die twintig jaar is er immers nogal wat veranderd. Er komen meer ouderen. Het aantal meldingen van mishandeling is fors gestegen, hulpverleners zien het meer dan vroeger. Partners en ook familie moeten meer doen om hulpbehoevende ouderen thuis te laten wonen, en overbelaste mantelzorgers zijn een risicofactor. Aan de andere kant zijn ouderen mondiger, en misschien ook weerbaarder.

Het SCP komt nu eerst met een overzicht van alle onderzoeken op dit gebied. SCP-onderzoekster Inger Plaisier waagt zich dan ook zelf niet aan een getal. Wel gaat ze ervan uit dat die 15.000 een 'forse onderschatting' is van het werkelijke aantal slachtoffers. En ze kan ook verklaren waarom de data zo uiteenlopen. Dat ligt aan de onderzoeksmethode. Twintig jaar geleden werden ouderen 23 situaties voorgelegd van onheuse bejegening, zonder de beladen term ouderenmishandeling te noemen. Dat maakt dat de scores hoger uitvallen. Het recente grootschalige onderzoek van de GGD's werd schriftelijk gedaan. Dementerenden, migranten en andere moeilijk benaderbare groepen vielen daardoor buiten de boot, wat de scores behoorlijk kan dempen.

Ook zonder dat hij de exacte gegevens heeft, kwam staatssecretaris Van Rijn van volksgezondheid gisteren al met een remedie: "Ouderen kunnen zelf veel doen om uitbuiting te voorkomen, bijvoorbeeld door vast te leggen wie je financiën mag beheren als je ziek bent".

undefined

Vormen van ouderenmishandeling

Lichamelijke mishandeling

Slaan, duwen, schoppen, gooien met voorwerpen of hardhandig beetpakken. Ook bedreigen of letsel toebrengen met een steek- of vuurwapen vallen hieronder.

undefined

Psychische mishandeling

Herhaaldelijk uitschelden, kleineren, beledigen of structureel negeren of uitsluiten van de oudere.

undefined

Financiële uitbuiting

Diefstal, veranderen van het testament, ongewenste bemoeienis met geldzaken, verduisteren van geld of goederen, onbevoegd gebruik maken van iemands pinpas of creditcard.

undefined

Verwaarlozing

Onthouden van voeding, lichamelijke verzorging of toegang tot medische zorg, geen aandacht geven aan de zorgafhankelijke oudere.

undefined

Seksueel misbruik

Verbale of fysieke grensoverschrijding, zoals ongewenste seksuele handelingen met of in het bijzijn van de oudere.

undefined

Is het de juiste term?

Ouderenmishandeling is een zwaar woord, en volgens deskundigen en hulpverleners is het soms een te zwaar woord. Bij opzettelijk kwaad doen spreken ze van ouderenmishandeling. Maar als het gedrag komt door onmacht, vermoeidheid of overbelasting van diegene die zorgt, dan hebben ze het liever over 'ontspoorde zorg'. De oudere is dan wel slachtoffer, maar de pleger nog geen dader, legt SCP-onderzoekster Inger Plaisier uit. Het verschil is lastig te duiden, vooral bij fysieke mishandeling. Bij seksueel en financieel misbruik is de grens duidelijker.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden