Ouderenaftrek is een kwalijk medicijn

Toen in 1994 in het Eindhovense stadion de laatste kreten 'Handen af van de AOW' waren verklonken, wist de politiek waar ze aan toe was. De AOW was politieke springstof in handen van 2 miljoen kiezers. Het paarse kabinet pakte het dan ook handig aan. Weliswaar werd de AOW toch voor een deel bevroren, maar als pleister op de wonde werd in de belastingen een ouderenaftrek ingevoerd, door het kabinet uitdrukkelijk als 'fiscale koopkrachtmaatregel' betiteld.

Daarmee werd vrijwel onopgemerkt een nieuwe fase in het politiek-fiscale denken ingeluid. Belasting wordt geheven over genoten inkomsten. Aftrekposten worden toegekend voor onvermijdelijke buitengewone uitgaven van de belastingplichtige. Zo werd de bejaardenaftrek die tot voor een aantal jaren bestond, gegrond op de extra uitgaven die de bejaarde staat met zich brengt. Maar nu wordt een nieuwe grondslag ingevoerd: fiscale aftrek voor niet genoten inkomsten, die eigenlijk wel genoten hadden moeten worden. Met als toegevoegd argument dat de bejaarden niet meer in staat zijn zich door arbeid die ontbrekende inkomsten te verschaffen.

Aftrekposten als instrument van koopkrachtbeleid! De grondleggers van ons in wezen toch wel integere belastingstelsel zouden ervan gruwen. Maar het parlement slikte het kritiekloos. Een bedenkelijke ontwikkeling, over de consequenties waarvan men niet eens diepgaand hoeft na te denken. Want kunnen bijvoorbeeld gehandicapten niet een soortgelijk motief aanvoeren? En nog even doorredenerend, andere burgers die door ziekte of andere tegenslag hun inkomen zagen dalen? Is deze duidelijk ongelijke behandeling niet in strijd met het grondbeginsel van gelijke belastingheffing voor iedere burger?

Het ware te hopen dat op deze ingeslagen weg geen verdere passen meer worden gezet. Maar de ervaring leert dat zo'n instrument, eenmaal in het leven geroepen, naarstig wordt aangewend voor ook andere opdoemende situaties. En dat staat nu te gebeuren.

De ouderenwereld is opgeschrikt door berichten omtrent belastingverhoging, die voor hen een forse inkomensachteruitgang zal betekenen. Aan deze kabinetsplannen wijdde ik enige tijd geleden reeds een beschouwing in dit blad. De circulerende berichten dat het hier om een onvermijdelijk gevolg zou gaan van de z.g. Pemba-operatie - AAW naar de werkgever met verlaging van de overhevelingstoeslag - zijn echter niet juist.

De vervanging van de AAW-premie door belasting, waardoor de senioren 5,05 procentpunt méér moeten gaan betalen, is een bewuste doch volstrekt niet noodzakelijke keuze van het kabinet, met als doel overheveling van lasten van werkenden naar gepensioneerden. Veel logischer zou het zijn, de wegvallende AAW-premie in de eerste plaats op te vullen met een verhoging van de AOW-premie, zodat voor de AOW weer een gezonde financieringsbasis wordt verkregen en aanvulling uit de rijkskas pas nodig is als tezijnertijd de 'vergrijzingsramp' werkelijk zou toeslaan.

Nu moeten uit de schatkist peperdure reparatiemaatregelen voor de senioren worden gefinancierd en minister Melkert heeft reeds aangekondigd zulks te willen doen door extra verhoging van de ouderenaftrek. Onverstandig, omdat een reeds aanvechtbaar koopkrachtinstrument al binnen de kortste keren gebruikt gaat worden voor reparatie van schade veroorzaakt door beleid op een geheel ander terrein. Bovendien betekent dit een verdere versmalling van de heffingsgrondslag voor premie AWBZ bij de bejaarden, wat de AWBZ-kas weer vele miljoenen gaat kosten. En ook een onredelijke maatregel omdat de ouderenaftrek een inkomensgrens kent, zodat grote groepen bejaarden van die reparatie verstoken blijven.

'Lastenverlichting voor iedereen' luidden de berichten, toen de herziene cijfers van het Centraal planbureau onlangs uitlekten. De seniorenwereld weet inmiddels dat die verlichting voor hen moet worden vertaald in 'verzwaring', dan wel dat zij als niet meer behorend tot 'iedereen', door de politiek reeds werden afgeschreven.

Of dat, met verkiezingen in zicht en 'Eindhoven' nog in het geheugen, politiek verstandig is, valt te bezien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden