Ouderen kunnen de economie redden als vrijwilliger

Ouderen moeten langer werken, niet betaald maar als vrijwilliger. Zeker nu diensten als thuiszorg en kinderopvang onbetaalbaar zijn geworden. Ook moeten 55-plussers hun geld hier besteden, niet in Spanje.

Wat waren wij jaloers op onze vrienden. Daar waar wij bijna een maandloon aan de buitenschoolse opvang voor de kinderen kwijt waren en er een ingewikkeld logistiek systeem van halen en brengen op na hielden, waren zij in het gelukkige bezit van 'zijn ouders' die in de buurt woonden en die twee keer in de week de kinderen van school haalden en thuis verzorgden. Niet alleen bespaarden zij op deze manier op kosten, maar de familieband werd er ook nog eens door verstevigd.

Dit wordt geen betoog voor de terugkeer van de werkende vrouw of man achter het aanrecht, maar geeft aan dat 'senioren' nog niet per definitie 'inactieven' zijn, maar veelal tot op late leeftijd belangrijke maatschappelijke taken vervullen. Het voorbeeld van de kinderopvang geeft vooral ook goed aan dat zich de afgelopen decennia een proces heeft afgespeeld dat we zouden kunnen omschrijven als het 'verdiensten' van de samenleving.

Een groot deel van de economische groei en de daarmee gepaard gaande werkgelegenheid bestond uit het omzetten van niet-betaald werk in betaald werk. Voorbeelden zijn het werk in de huishouding, de zorg voor ouderen, de opvang van de kinderen, tot het uitlaten van de hond of het kopen van de kleding door een personal dresser voor het te drukke stel.

Anno 2003 worden we geconfronteerd met hoogoplopende kosten voor een groot deel van deze diensten en moeten we bezuinigen. Dat geldt niet alleen voor menig huishouden, maar ook voor 's lands economie. Al het dode hout moet eruit. De kinderopvang zal wel blijven, maar veel andere diensten moeten weer worden vervuld in het informele/familiaire circuit of gewoon zelf opgepakt. Zoals het kopen van je kleren.

En dan is er opeens de vergrijzing. Vanuit de optiek van betaalde arbeid een probleem, want hoe betalen we de zorg die ouderen vragen? Maar er is ook een andere kant. Als het gaat om vrijwilligerswerk en huishoudelijke taken kan de grijze generatie een oplossing zijn voor veel diensten die 'onbetaalbaar' zijn geworden of altijd onbetaald zijn gebleven. Tegen deze achtergrond zullen door de overheid en de sociale partners de komende jaren nieuwe wegen moeten worden gezocht om het economisch potentieel van de senioren beter te benutten.

Globaal betreft het dan het behoud van de consumptie en versterking van de productie door senioren. Het behoud van de consumptie door senioren zal zich vooral moeten richten op het binnen de grenzen houden van deze 55-plussers. Een groot deel van de bestedingen van deze doelgroep verdwijnt nu immers naar Zuid-Frankrijk of de Spaanse costa's. De meer dan twee miljoen grijze vakantiegangers spenderen bijvoorbeeld gezamenlijk meer dan twee miljard euro per jaar aan reizen. Ruim 80 procent daarvan gaat op aan buitenlandse reizen. Aan een vakantie in het buitenland geven de senioren gemiddeld 720 euro uit. In eigen land spenderen ze per trip een kleine 180 euro per persoon. Dat zou omgedraaid moeten worden.

Dat ouderen hun vakantie niet in Nederland doorbrengen ligt niet zozeer aan henzelf. Toen KPMG een economische regiovisie moest opstellen voor de Achterhoek, stelden wij voor de senioren als belangrijke doelgroep mee te nemen. Een van de gesprekspartners gaf als reactie dat het niet de bedoeling was dat de Achterhoek 'het Florida van Nederland' zou worden. Daarmee vergetend dat Florida na Californië de snelst groeiende economie van Amerika kent. In het terugdraaien van de greydrain naar het zuiden ligt dus een uitdaging voor beleidsmakers.

Wat betreft de productieve kant van de senioren ligt de nadruk nu te veel op betaald werk. Langer werken zou onontkoombaar zijn. Dat is gezien de snel groeiende werkloosheid natuurlijk onzin. Ook de komende jaren zal bij ontslagronden en het overheidsbeleid het recept uit de jaren tachtig gelden: beter een werkloze oudere, dan een werkloze jongere. Vervolgens zijn we tot 2010 bezig om de werkloosheid weer naar het niveau van minder dan 200000 werklozen terug te brengen. Maar in 2010 zal ook al 27,6 procent van de bevolking ouder zijn dan 55 jaar en een groot deel daarvan boven de 65 en dus niet eens meer in aanmerking komen voor betaald werk.

Het is daarom niet vreemd de sociale partners een rol te geven bij het aanpakken van de vergrijzing in het algemeen en het vormgeven van de vrijwilligerseconomie in het bijzonder. Een prima manier om het maatschappelijk noodzakelijke vrijwilligerswerk te stimuleren is om hierover afspraken te maken in cao's. Bijvoorbeeld dat wie vervroegd uitreedt nog een deel van zijn taken in de vrijwiliggers sfeer vervuld. Daartoe zouden ook financiële prikkels kunnen worden ontwikkeld, zoals fiscale voordelen voor vrijwilligers bij 'woon-werkverkeer.

Maar niet alleen de sociale partners moeten aandacht aan vergrijzing en vrijwilligers besteden. Binnen de vrijwilligerseconomie is ook een belangrijke rol weggelegd voor gemeenten, en wel als intermediair. Zij kennen immers de clubs en zorginstellingen en zijn daarnaast het loket voor veel sociale uitvoeringstaken en hebben dus contact met senioren. Gemeenten zouden een goed draaiende vrijwilligerseconomie ook kunnen gebruiken om bedrijven naar zich toe te trekken.

De vergrijzing is terecht een belangrijk thema. Dat de gevolgen van de ervan echter zo dramatisch wordt aangezet, lijkt soms meer een politieke kwestie. Het lijkt er zelfs op dat toen het begrotingstekort was weggewerkt er een nieuw drukmiddel nodig was om de collectieve uitgaven beperkt te houden en dat werd de staatsschuld, met als legitimering de vergrijzing.

Maar de komende jaren is er weer gewoon een begrotingstekort, dus kunnen we ook in normale termen spreken over vergrijzing en ook de kansen ervan zien. Senioren zijn inderdaad onbetaalbaar. Maar dan anders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden