Oudere is echt wijzer dan jongere en ook emotioneel stabieler

In de boekhandel ligt al een forse stapel populaire boeken over hersenonderzoek. Maar wat zegt al dat werk nou over de hersens van ouderen? Niet veel goeds, vermoedt waarschijnlijk de 60-jarige die steeds minder makkelijk op vroeger zo bekende namen komt.

Dat valt wel mee, zo is te lezen in 'Het seniorenbrein', geschreven door de Groningse hoogleraar neurobiologie André Aleman, ook een boek om een groot publiek aan te spreken. Natuurlijk, zaken als het langetermijngeheugen ('wat deed ik tien jaar geleden ook alweer') en ook het werkgeheugen ('wat moet ik onthouden om de opdracht af te maken waar ik net aan begon'), die komen onder druk te staan. De betrokken hersengebieden worden allemaal wat minder actief. Maar om nou te zeggen dat de hersencellen na de pensioengerechtigde leeftijd massaal gaan afsterven: zeker niet.

Aleman - zelf een dertiger - laat de lezer meereizen door de verschillende delen van het oudere brein en wat blijkt? Er is ook goed nieuws. Bijvoorbeeld over dat werkgeheugen, dat achter in de hersenen zit. Dat functioneert inderdaad minder, maar scans laten zien dat de voorste hersenen deze taak overnemen: die zijn tijdens het oplossen van problemen of verrichten van taken actiever dan de vergelijkbare hersencellen van jongere mensen. Ouderen compenseren, concludeert Aleman.

Er is bovendien een hoop te doen tegen verminderd geheugen en uiteindelijk de ziekte van Alzheimer, houdt de neuropsycholoog de lezers voor. Zijn adviezen sluiten vooral aan bij de bekende leefstijladviezen: eet niet te veel, eet gezond, zorg dat je in beweging komt en houd je brein actief met lezen en spelletjes. Dat mag allemaal vanzelfsprekend klinken, maar Aleman herinnert de lezer er nog wel fijntjes aan dat de helft van de ouderen te weinig beweegt en ook te weinig puzzelt. Wat moet je ook doen als je met pijn in je gewrichten niet zomaar de sportschool in kunt gaan? Zelfs lichte bewegingen helpen, suggereert Aleman, van de Oosterse bewegingsleer tai-chi tot een hoog kauwgomgebruik. Ook bij dat laatste zet je een deel van je lichaam immers in beweging, zegt Aleman, die wel toegeeft dat definitief wetenschappelijk bewijs nog moet volgen.

Aleman ontzenuwt een aantal vooroordelen: ouderen zijn níet eenzamer of bijvoorbeeld knorriger dan jongeren. Er is volgens Aleman nog meer goed nieuws: ouderen zijn écht wijzer dan jongeren en ook nog eens emotioneel stabieler. Hun hersengebieden waar risicovolle ondernemingen in elkaar worden gedraaid zijn minder actief, en hetzelfde geldt voor de amygdala, het hersendeel dat actief wordt bij het opspelen van negatieve emoties. Het zijn wel voorbeelden die je ook andersom kunt uitleggen: misschien worden ouderen juist minder spontaan en vlakt bovendien ook nog eens hun gevoelsleven af. Misschien gaat Aleman soms iets te ver in zijn optimisme. Dat is ook te zien bij de voorbeelden die hij toch vrij willekeurig aandraagt. Dat Kofi Annan zo wijs en evenwichtig overkomt, wil niet zeggen dat zijn leeftijdsgenoten dat ook zijn. Dat Frits Bolkestein volgens sommigen zijn beste boek schreef toen hij 77 jaar oud was, wil ook weer niet zeggen dat we allemaal pas excelleren op die leeftijd. Dat laatste geeft Aleman overigens ruiterlijk toe - en daarmee is 'Het seniorenbrein' een prettig leesbaar boek met een interessante en hoopvolle boodschap.

André Aleman: 'Het seniorenbrein'. Uitgeverij Atlas/Contact, Amsterdam, 19,95 euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden