Ouderdom komt niet meer met gebreken

BILTHOVEN (ANP) - In de bossen bij Bilthoven werkt een groepje wetenschappers rond Clemens van Blitterswijk aan nieuwe reserveonderdelen van de mens. Een van de oude barakken die ooit tot onderkomen diende van een sanatorium op antroposofische grondslag, huisvest nu een laboratorium. Voor ledematen die niet meer voldoen zoekt prof. dr. Van Blitterswijk hier alternatieven.

Zijn bedrijf wil buiten het lichaam menselijk bot kweken. Dat moet bot vervangen dat door slijtage of breuk is aangetast. Ook denkt hij aan de vervaardiging van huid en spieren, die op zo natuurlijk mogelijke wijze buiten het lichaam zijn gekweekt. Recentelijk zijn daarvoor de eerste projecten gestart.

Het bedrijf Isotis, dat volgens Van Blitterswijk uniek is in Europa, ontving deze maand een subsidie van ruim acht miljoen gulden van de Europese Unie. In het eerste jaar van de 21e eeuw wordt gestart met klinische experimenten, twee jaar later zouden de vervangende botten voor de patiënt beschikbaar moeten zijn.

Van Blitterswijk, hoogleraar aan het biomedisch technologisch instituut van de Universiteit Twente, relativeert het imago van science fiction dat zijn metier omringt. “Gemiddeld beschikt iedere Nederlander over een implantaat in zijn lichaam. Jaarlijks worden er 17 000 kunstheupen gezet, 30 000 tandimplantaten en 80 000 trommelvliesbuisjes. Het is veel meer ingeburgerd dan wel wordt verondersteld. De vervangingsgeneeskunde heeft een belangrijke rol verworven en die rol zal drastisch toenemen. De markt van medische hulp- en vervangingsmiddelen kent een omzet van honderd miljard dollar, tweehonderd miljard.”

Ouderdom komt met gebreken is een kreet die niet meer wordt geaccepteerd. Mensen pikken het niet meer dat hun lichaam minder soepel wordt als zij ouder worden. Sinds de introductie van de kunstheup (eind jaren zestig) zijn dergelijke ingrepen gemeengoed geworden, zegt Van Blitterswijk. “Mensen stellen hogere eisen aan de levenskwaliteit. Maar buitenstaanders zullen weinig van die ontwikkeling vernemen totdat het om kunstharten gaat.”

Het huidige vervangingsmateriaal vertoont ernstige tekortkomingen. Het leven is lang niet altijd beter met een stuk staal in je lijf. Maar als het materiaal kan worden voorzien van een biologische 'coating' zal het lichaam dat stuk staal eerder accepteren, redeneert de hoogleraar die zegt “hybride technologieën” te ontwikkelen. Hij noemt zijn werk een combinatie van materiaalkunde en biotechnologie.

Voor de vorming van dat laagje levend bot worden bij voorkeur cellen van de patiënt zelf gebruikt. Luttele cellen groeien snel uit tot 200 miljoen cellen als eiwitten worden toegevoegd die de botaanmaak stimuleren. Een flinterdun laagje huid kan binnen drie weken uitgroeien tot een halve vierkante meter, zegt Van Blitterwijk. Het gaat er om dat het op een zo natuurlijk mogelijke wijze gebeurt en dat zo veel mogelijk de dynamiek van het weefsel wordt geïmiteerd.

Isotis ontving de Europese subsidie in het kader van een programma voor materiaaltechnologie. Het bedrijf coördineert de werkzaamheden van het zogeheten Isoboneproject, dat wordt uitgevoerd in samenwerking met een aantal Europese partners. Verder werkt Isotis samen met een aantal universiteiten. Er is onder meer een overeenkomst met het Massachussets Institute of Technology in Boston.

Van Blitterswijk: “Wij zijn er niet op gemaakt om tachtig, negentig te worden. Een eeuw geleden werd een mens gemiddeld veertig jaar oud. Qua bouw zijn we nauwelijks veranderd maar alles moet wel veel langer mee.” Robocop wordt van vlees en bloed, stond in zijn oratie. Met zijn collega Klaas de Groot richtte Van Blitterswijk, die ook aan de Leidse universiteit doceert, twee jaar geleden Isotis op.

“De six million dollar man uit de televisieserie van twintig jaar geleden loopt eigenlijk al rond”, stelde Van Bliterswijk vorig jaar in zijn oratie. “Hoewel de kosten over het algemeen een stuk lager zullen liggen. Regisseurs van film met bionische types doen hun uiterste best ons te laten merken dat deze figuren de emoties van elk wezen van vlees en bloed bevatten. Toch gaat er geen kans voorbij om ons een blijk te gunnen in hun inwendige: daar is geen vlees of bloed maar slechts olie, hydrauliek en elektronica. Maar de toekomst van de vervangingsgeneeskunde zit niet in de hardware. De man van staal heeft geen toekomst.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden