Ouder worden we, maar ziekten tekenen de gewonnen jaren

Mannen leven gemiddeld elf jaar langer dan veertig jaar geleden, vrouwen twaalf

De mensheid wordt ouder, maar niet overal, en de extra tijd gaat gepaard met ziekte en gebrek. De gemiddelde levensverwachting is de afgelopen veertig jaar flink gestegen. Dat komt vooral door een succesvolle aanpak van kindersterfte. Maar bij mensen tot vijftig jaar wordt de levensverwachting gedrukt door aids (Afrika onder de Sahara) en alcohol (Oost-Europa).

Dat staat in een veelomvattende studie, gisteren naar buiten gebracht door wetenschappelijk tijdschrift The Lancet. Aan de studie werkten bijna 500 onderzoekers in vijftig landen mee van onder meer Harvard, de universiteiten van Washington en Tokio en de Wereldgezondheidsorganisatie.

Zij brachten in kaart hoe oud mensen wereldwijd worden, hoeveel jaren daarvan ze in goede gezondheid doorbrengen en waaraan ze overlijden. Daarover verzamelden ze gegevens van bijna alle landen, voor zover dat ging: registraties zijn in veel landen gebrekkig. De cijfers zijn daarom deels gebaseerd op schattingen.

Gemiddeld is de wereldwijde levensverwachting de afgelopen veertig jaar voor mannen met elf jaar toegenomen, en voor vrouwen met twaalf jaar. Jongetjes die in 2010 werden geboren, zullen gemiddeld 67,5 jaar oud worden, meisjes 73,3 jaar. Nederland zit daar flink boven met 78,5 jaar voor mannen en 82,6 jaar voor vrouwen.

Mondiaal zijn er grote verschillen. In landen als de Malediven, Bangladesh, Bhutan, Iran en Peru nam de levensverwachting sinds 1970 met meer dan twintig jaar toe. In sommige Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara ging er juist een jaar of meer af. Dat komt door de aidsepidemie. De levensverwachting van vrouwen in Lesotho slonk door de aidscrisis zelfs met meer dan zes jaar. Voor veel van deze Afrikaanse landen geldt overigens wel dat het dieptepunt achter de rug is; sinds 2000 krabbelt de levensverwachting bij geboorte weer omhoog.

Dat laatste geldt ook voor diverse Oost-Europese landen, die kampen met alcoholmisbruik. Tot 2000 daalde de levensverwachting van mannen hierdoor fors, in Wit-Rusland met vijf jaar en in Oekraïne met drie jaar sinds 1970. Inmiddels is de levensverwachting in beide landen weer met een paar jaar gestegen.

De levensverwachting neemt dan wel toe in de meeste landen, maar de 'gezonde' levensverwachting blijft daar bij achter. De afgelopen twintig jaar nam de levensverwachting van mannen en vrouwen wereldwijd met een jaar of vijf toe. Bijna vier daarvan zijn gezonde jaren, de resterende tijd gaat gepaard met veel gezondheidsproblemen.

Volgens Harvard-hoogleraar Joshua Salomon hebben veel landen zich sterk gericht op het terugdringen van sterfte door specifieke aandoeningen zoals hiv, tuberculose en malaria. Ze zijn er intussen nauwelijks in geslaagd allerlei andere, invaliderende aandoeningen terug te dringen. De grootste ziektelast wordt wereldwijd veroorzaakt door gewrichtsklachten, rugpijn, depressie, schizofrenie en verslavingsproblemen.

Lichtend voorbeeld volgens Salomon is Japan, wereldwijd koploper met gezonde levensjaren: in 2010 geboren jongetjes hebben daar naar verwachting bijna 69 gezonde jaren te goed, meisjes bijna 72. Als alle landen het aantal beperkende aandoeningen op Japans niveau zouden krijgen, meent de hoogleraar, dan zou de gezonde levensverwachting mondiaal flink omhoog gaan, en de zorgkosten omlaag. In Nederland is de gezonde levensverwachting van mannen 66,6 jaar en van vrouwen 67,8 jaar.

Bijna overal ter wereld mogen vrouwen rekenen op meer gezonde jaren dan mannen. In vier landen (Japan, Singapore, Zuid-Korea en Spanje) bedraagt die gezonde levensverwachting zelfs meer dan zeventig jaar, een aantal dat mannen nergens halen. Alleen in Afghanistan, Jordanië en Mali hebben pasgeboren jongetjes meer gezonde jaren voor de boeg dan meisjes.

FEITEN

Kindersterfte
De sterfte van kinderen onder

de vijf jaar is sinds 1970 met bijna

60 procent afgenomen, van

16,4 miljoen naar 6,8 miljoen sterfgevallen per jaar.

Japan en IJsland koploper
In 2010 hadden Japanse vrouwen bij geboorte de hoogste levensverwachting ter wereld:

85,9 jaar. Bij de mannen waren IJslanders koploper met 80,0 jaar.

Haïti scoort het slechtst
Haïtiaanse mannen én vrouwen hadden in 2010 bij geboorte de laagste levensverwachting: respectievelijk 32,5 en 43,6 jaar.

Inhaalslag op Malediven
De meeste winst in levensverwachting werd de afgelopen veertig jaar geboekt

op de Malediven. In 1970 was de levensverwachting voor een pasgeboren jongetje daar 50,2 jaar, in 2010 was dat 77,5 jaar:

een stijging van ruim 54 procent.

De levensverwachting

van meisjes op de Malediven

steeg in dezelfde periode van

51 naar 80,4 jaar, een stijging

van bijna 58 procent.

Kraambed
Infectieziekten, ondervoeding en complicaties rond de bevalling zijn als doodsoorzaak op hun retour met 13,2 miljoen sterfgevallen in 2010. Dat is 2,7 miljoen minder dan in 1990.

Kanker
Kanker eist steeds meer slachtoffers: 5,8 miljoen doden

in 1990, 8 miljoen in 2010.

Dat is een stijging van 38 procent.

Hartziekten
Ook hartaandoeningen zijn wereldwijd vaker de doodsoorzaak: 9,9 miljoen doden in 1990,

12,9 miljoen doden in 2010.

Aids
Het aantal aidsdoden bedroeg

0,3 miljoen in 1990 en 1,7 miljoen in 2006. Sindsdien is de sterfte

aan aids gedaald naar 1,5 miljoen in 2010.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden