Oude vrienden laten elkaar even met rust

Zo eensgezind als de moslims in Libanon waren na de moord op premier Hariri, zo gespannen is de sfeer twee jaar later. Deel 3 van een serie.

Tijdens het protest tegen de moord op ex-premier Hariri, toen alle Libanese moslims bij elkaar kwamen op het Martelarenplein in Beiroet, leken jaren van onenigheid tussen soennieten en sjiieten als bij toverslag verdwenen. Maar die eensgezindheid van twee jaar geleden is nu voorbij.

In Beiroet werden afgelopen donderdag de lijken van twee soennitische jongens van 12 en 25 jaar gevonden. Ze werden geliquideerd. Het is voor het eerst in 17 jaar, sinds het einde van de Libanese burgeroorlog, dat zoiets gebeurt. De situatie in de hoofdstad is daarom bijzonder gespannen.

Niemand weet door wie de jongens om het leven gebracht zijn, maar de soennieten verdenken de sjiieten. De twee zijn immers verwant aan iemand die in februari een Hezbollah-lid doodschoot.

Op het Martelarenplein is de grootste pro-Libanon demonstratie aller tijden inmiddels geëindigd in een beleg tussen soennieten en sjiieten. De sjiitische oppositie, die zich in een tentenkamp heeft geïnstalleerd, wordt er door betonnen barricades en prikkeldraad gescheiden van de soennitische winkeleigenaren. Het kwam al vaker tot rellen tussen beide groepen, waarbij doden vielen.

Wissam (45), een ontwerper en soenniet, heeft zijn zaak in het centrum gesloten omdat klanten er door de Hezbollah-bezetting niet kunnen komen. „Achteraf gezien waren de sjiitische partijen al vanaf het begin afwezig op die pro-Libanon demonstraties,” zegt hij, „maar dat zagen we niet.” Toen Hezbollah zelf een demonstratie organiseerde als steunbetuiging aan Syrië, dacht hij: ’dit is een democratie, een demonstratie moet kunnen’. Maar dat standpunt is van de baan. De samenleving is volledig gescheiden. „Vroeger waren het moslims tegen christenen. Nu zijn het soennieten tegen sjiieten.”

Zijn sjiitische vrienden ziet hij nu veel minder. „We ontwijken elkaar, de discussies zijn te pijnlijk. Zoveel onderwerpen die je moet vermijden, en altijd draait het weer om politiek. Het is beter om elkaar een tijdje met rust te laten.”

Wat heeft godsdienst er mee te maken? „Niets,” zegt Janine Zacca, hoofd Studentenzaken aan de Libanees-Amerikaanse Universiteit in Beiroet. „Het is een machtsstrijd.” Op verschillende universiteiten gingen studenten al op de vuist. Op de Arabische universiteit vielen daarbij vier doden. Studentenverkiezingen en debatten gaan voorlopig niet door. „Het ligt veel te gevoelig.”

De Libanese situatie is te vergelijken met de vroegere Nederlandse verzuiling. Kranten, tv-stations en zelfs voetbalverenigingen zijn verbonden aan politieke stromingen, die weer verbonden zijn aan een godsdienst. Aan het hoofd daarvan staan een aantal leiders: Hezbollah-leider Hassan Nasrallah neemt de sjiieten voor zijn rekening. Saad Hariri en de regering vertegenwoordigen de soennieten.

Zacca ziet hoe intelligente jongeren blindelings een leider volgen, „zonder zich vragen te stellen over de toekomst van het land”. Voorheen werd er nog gediscussieerd, maar sinds in december Hezbollah met een groot tentenkamp de regering in het centrum heeft belegerd, zijn discussies van de baan. „De soennieten voelen zich aangevallen. Men zoekt nu de veiligheid van de groep. Daarbinnen wordt er voor je gezorgd. Daarbuiten sta je alleen.”

De sjiieten zoeken al sinds afgelopen zomer die veiligheid op. Noha Mazraani, lerares scheikunde, zegt: „Jullie hebben deze oorlog veroorzaakt, werd er gezegd. Dat ik sjiiet ben, wil niet zeggen dat ik voor Hezbollah ben. Je wordt in een hoek gedreven.” Hezbollah is niet haar keuze, maar „de rest wil ons er niet bij”.

Hezbollah eist een groter aandeel in de regering. Nu moeten ze dat met de soennieten delen, en hebben ze slechts 21 procent van de parlementszetels. Nasrallah meent dat de eigenlijke verhoudingen wel eens anders zouden kunnen liggen. De soennieten willen daar niet aan geloven. Daarbij beschuldigen ze de sjiieten ervan het VN-tribunaal na de moord op Hariri - in opdracht van bondgenoot Syrië - tegen te houden.

Firas Hamoudi, student architectuur, staat als soenniet automatisch in het Hariri-kamp. „Ik snap wel dat de sjiieten meer zeggenschap willen, maar ze intimideren ons in onze eigen wijken.” Hij ziet zichzelf geen geweer pakken, maar „ik heb vrienden die het wel zullen doen”.

Het is deze maand precies 32 jaar geleden dat de burgeroorlog uitbrak. De Libanezen is de parallel tussen de situatie in Irak en het thuisfront niet ontgaan. Maar Hezbollah wil oorlog voorkomen. Een woordvoerder zei vorige week: „Als we voor een oplossing moeten kiezen tussen een dood spoor en een burgeroorlog, dan maar een dood spoor.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden