Oude vetes tussen Japan en China slijten, en dat allemaal dankzij Donald Trump

De Japanse premier Shinzo Abe en de Chinese premier Li Keqiang schudden elkaar de hand tijdens een ontmoeting in 2015. Beeld EPA

De Japanse premier Abe bezoekt donderdag China, een teken dat de van oudsher ijskoude relatie tussen de twee landen begint te ontdooien.

Vriendschap, vrede, samenwerking: Chinese en Japanse diplomaten spreken dezer dagen over elkaar in hartverwarmende termen. Opmerkelijk, want zo warm is de relatie tussen de twee landen niet. Sterker nog, jarenlang was die ijskoud, ver onder het vriespunt. Maar onder invloed van de Amerikaanse confrontatiepolitiek ontdooien de verhoudingen nu. Donderdag bezoekt de Japanse premier Shinzo Abe Peking, zijn eerste staatsbezoek aan China in zeven jaar.

Van oudsher zijn de banden tussen China en Japan weinig amicaal. De buurlanden zitten elkaar regelmatig in de haren over hun omgang met de pijnlijke oorlogsgeschiedenis of over hun maritieme grenzen. Als trouwe bondgenoot van de Verenigde Staten houdt Japan bovendien stevig vast aan de bestaande wereldorde, die steeds vaker wordt uitgedaagd door de groeiende politieke en militaire ambities van China.

Maar als gevolg van de wispelturigheid van de Amerikaanse president Trump verschuiven in heel Azië de machtsverhoudingen en tasten ook China en Japan voorzichtig af hoe hun relatie eruit kan zien. Sinds een jaar is er druk diplomatiek verkeer tussen de twee landen.

Pro-Chinees

Afgelopen mei was de Chinese premier Li Keqiang al vier dagen in Japan, het eerste staatsbezoek van een Chinese leider aan Japan in acht jaar. Nu brengt Abe een tegenbezoek. In zijn kielzog brengt hij zo’n vijfhonderd Japanse bedrijfsleiders mee, die hopen mee te liften op de prille toenadering. Na jaren van stilstand neemt de handel tussen beide landen, de tweede en derde economie ter wereld, weer toe. Recent verklaarde Japan zich zelfs bereid mee te werken aan het Belt and Road Initiative, het infrastructuurproject waarmee China de hele wereld inpalmt – al vermijdt Japan wel de naam Belt and Road, om niet al te pro-Chinees te lijken.

Het is een opmerkelijke ommekeer, na jaren van kille, soms hatelijke betrekkingen. In 2012 bereikte de relatie een dieptepunt toen in veel Chinese steden anti-Japanse protesten uitbraken, uit woede over incidenten rond de betwiste Senkaku-eilanden in de Oost-Chinese Zee – door China de Diaoyu-eilanden genoemd. Chinese betogers vernielden Japanse winkels en restaurants, zonder al te veel tegenwerking van de Chinese overheid.

Sindsdien hadden de Chinese leider Xi Jinping en de Japanse premier Abe geen goed woord voor elkaar over. Als ze elkaar op een internationale top kruisten, was dat vaak met zichtbare tegenzin. Veelbetekenend waren de beelden uit 2014, toen Xi en Abe elkaar voor het oog van de camera’s de hand moesten schudden, maar daarbij keken alsof ze net zure melk hadden gedronken. Op de G20-top in 2016 ‘vergaten’ de Chinese organisatoren een Japanse vlag in het decor te plaatsen.

Wantrouwen

Maar onder invloed van president Trump zijn de regionale verhoudingen in Oost-Azië vloeibaar geworden. Trump veroorzaakte opschudding met zijn protectionistische maatregelen en zijn alleingang rond Noord-Korea. Vooral China, dat door de VS bestookt wordt met een handelsoorlog, is nu gretig op zoek naar nieuwe vrienden. Het land steekt uitdrukkelijk de hand uit naar Rusland, India en de Europese Unie, met wisselende reacties. Ook steun uit Japan kan China nu heel goed gebruiken.

Japan weet op zijn beurt niet langer wat het van zijn historische bondgenoot moet denken. Van alle wereldleiders stak Abe de meeste moeite in de relatie met Trump: hij belde en ontmoette hem ruim dertig keer. Toch trok de Amerikaanse president zich terug uit het Trans-Pacific Partnership, het vrijhandelsakkoord dat bedoeld was om China’s dominantie tegen te gaan. Ook voerde hij tarieven in op Japans staal en dreigt hij met sancties op Japanse auto’s. En in zijn onderhandelingen met Noord-Korea negeerde hij Japan.

Volgens Chinese en Japanse diplomaten zit de relatie tussen hun landen nu ‘weer op het normale pad’. Maar onderhuids blijft het wantrouwen diep. Abe’s staatsbezoek moest worden verschoven om niet samen te vallen met een toespraak in Japan met historische verwijzingen. En de onenigheid rond de Senkaku- of Diaoyu-eilanden is nog verre van verdwenen. Maandelijks zijn er spanningen rond Chinese boten die de door Japan geclaimde wateren binnenvaren.

“De kwestie rond de Oost-Chinese Zee blijft uitdagend”, aldus een Japanse overheidsfunctionaris, tijdens een persbriefing op de Japanse ambassade in Peking ter voorbereiding van het staatsbezoek. “We bevinden ons nu wel in een betere situatie om over die lastige kwesties te praten. Maar tenzij de Oost-Chinese Zee volledig wordt gestabiliseerd, is er geen échte verbetering in de Japans-Chinese relatie.”

Lees ook:

De Chinese Big Brother ziet veel, maar niet alles

De Chinese overheid gaat ver om burgers in de gaten te houden, schrijft China-correspondent Leen Veraeke. Heel ver. Maar griezelverhalen in Westerse media over sciencefiction-toestanden in het land spelen het communistische regime alleen maar in de kaart. 

Vergrijsd Japan wil immigranten lokken

Japan moet zich openstellen, zegt minister Taro Kono. Het van oudsher gesloten land heeft werknemers nodig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden