Oude taboes gaan weer eens omver

Nowelle Barnhoorn

Soms heb je schrijvers die een maatschappelijk of psychologisch taboe op het programma zetten en doorbreken. Multatuli was er zo een toen hij in de 'Max Havelaar' wantoestanden in de Nederlandse koloniën beschreef, Vladimir Nabokov die in 'Lolita' het innerlijk van een pedofiel neerzette, en zelfs Kluun kun je ertoe rekenen, die in 'Komt een vrouw bij de dokter' per slot van rekening het taboe dat je een doodzieke vrouw niet bedriegt schond. Vaak roepen zulke boeken controversiële reacties op want taboes schend je niet straffeloos. Maar de meeste schrijvers zijn meer volgers dan taboedoorbrekers. In de roman 'Muidhond' van Inge Schilperoord bijvoorbeeld krijgen we ook weer de binnenwereld van een pedofiel te zien, wel heel anders dan die van Humbert Humbert in Lolita maar niettemin, het taboe was al doorbroken, de verrassing minder groot.

De debuutroman 'Schemerdieren' van Nowelle Barnhoorn speelt ook met allerlei bekende thema's en motieven uit de wereld- en de Nederlandse literatuur. Daar is niks op tegen, je moet ergens beginnen, als je maar een nieuw jasje voor het oude gegeven vindt. Pier Sikkema, conciërge op een middelbare school, zit opgescheept met een manisch-depressieve vrouw; het woord valt nergens maar de diagnose is onvermijdelijk, nu eens zit ze in een uitzichtloze dip, dan weer veert ze op en onderneemt allerlei onverstandige dingen. Ze hebben een dochter: Femke, leuke meid, die niet erg op ze lijkt en wat blijkt na een tijdje: Femke valt op vrouwen en komt met een hippie-achtige vriendin Tam aanzetten.

Pier zelf ontfermt zich over de enigszins dolende puber Lena, altijd te laat op school, meer met dieren bezig dan met haar schoolprestaties, neemt haar zelfs een tijdje in huis. Onverstandig, want na afloop wordt hij beschuldigd van seksuele intimidatie en raakt hij z'n baan kwijt. Drie voormalige taboes in een nieuw jasje: de psychiatrische patiënt, de lesbische liefde, pedofilie. Het is duidelijk dat Barnhoorn voor haar stof goed om zich heen heeft gekeken naar actuele thema's en dat is jammer, je voelt dat ze te veel hooi op haar vork neemt. Ook de terugkeer aan het eind van Pier naar zijn Friese geboortegrond is een cliché: op het platteland vindt de mens rust van zijn stadse beslommeringen.

De vraag is dus of Barnhoorn deze overvloed aan min of meer modieuze onderwerpen in goede banen weet te leiden. Ze beschikt in elk geval over een kalme, rustig vertellende stijl. Als die gewilde thema's ook nog eens in een hoge versnelling tot ons komen wordt het helemaal een potpourri. Hier en daar iets wijsgerigs geeft het verhaal de gewenste diepgang: "Femke als baby; zo rustig, zo'n wijze blik. Waar is de tijd tussen toen en nu gebleven? Waarom zit er altijd zo veel tijd tussen de gebeurtenis zelf en het moment dat je beseft dat het heeft plaatsgevonden? Mogelijk alleen als je valt, ben je je echt bewust van de gebeurtenis zelf, namelijk de val; die fractieseconde dat je richting de grond gaat beleef je intenser dan alle andere mogelijke seconden - en juist dan lijkt het moment tot de daadwerkelijke klap eindeloos te duren."

Barnhoorn is vastbesloten haar veelkoppige onderwerp niet ook nog eens met overdadig taalgebruik te belasten. En dat eenvoudige jasje voor een complexe problematiek functioneert goed, net als haar ingetogen sfeerbeschrijvingen: "In het gras gonst het van bedrijvigheid; een hele wereld op scheenbeenhoogte. Enkel dat zoemen, onafgebroken, en soms een windvlaag die de sprietjes even laat ritselen."

Schrijven kan ze. Nu nog wat minder gretig in de maatschappelijke grabbelton gegraaid en het komt wel goed in een tweede roman.

Nowelle Barnhoorn: Schemerdieren Prometheus; 256 blz. euro 19,95

Opgegroeid in het Friese dorp Hurdegaryp studeerde Nowelle Barnhoorn (1986) journalistiek in Zwolle.

Nu woont ze in Amsterdam, waar ze werkt als freelanceredacteur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden