Oude moeder heeft de toekomst

Het kersverse moederschap van een 63-jarige vrouw maakt veel discussie los. Is het een zorgelijke ontwikkeling of gewoon goed nieuws?

In het Medisch Centrum Leeuwarden werd vorige week Meagan geboren, dochter van Tineke Geessink.

De 63-jarige alleenstaande vrouw uit Harlingen werd zwanger dankzij ivf-behandelingen met bevruchte eicellen van jongere donoren. NOS-journalist Martijn Bink, een neef van de moeder op leeftijd, werkt momenteel aan een documentaire over zijn tante.

Geessink werd geholpen door de omstreden Italiaanse arts Severino Antinori. In Nederland ligt de leeftijdsgrens voor een ivf-behandeling op 45 jaar. Moet dat zo blijven of laat deze vastberaden moeder zien dat de wet uit de tijd is?

Marli Huijer, arts en filosoof, als bijzonder hoogleraar filosofie verbonden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam: "Die leeftijdsgrens moet blijven.

"Uiteraard kan het zo zijn dat mensen het als een groot gemis ervaren dat ze nooit kinderen hebben gekregen. Maar dat de techniek nu zo vergevorderd is dat we dit gemis met veel kunst en vliegwerk kunnen opheffen, wil niet zeggen dat we het ook moeten doen.

"Verliezen en teleurstellingen horen bij het leven. Als je op je zestigste kinderloos bent, kun je je daar ook bij neerleggen."

Bas Haring, filosoof en hoogleraar 'publiek begrip van de wetenschap' aan de Universiteit Leiden: "Dat klinkt toch een beetje als het 'natuurargument': je hoort voor je veertigste kinderen te krijgen, want zo zit de natuur in elkaar. En het is tegennatuurlijk en dus slecht om het anders te doen.

"Ik vind dat onzin. Het feit dat iets natuurlijk is, wil niet zeggen dat het goed is. Sterker nog: de natuur is in veel gevallen iets waar je je tegen zou moeten verzetten, iets afschuwelijks - denk aan ziektes en rampen."

Huijer: "Ik vind het geen enkel probleem om tegen de natuur in te gaan. Maar ik ben er wel op tegen om kinderen op de wereld te zetten die het grootste deel van hun leven alleen op de wereld zullen zijn.

"Dit meisje is ontstaan uit een biologische vader en moeder die ze niet kent. Haar alleenstaande draagmoeder, die voor haar zal gaan zorgen, overlijdt als het meisje in de twintig is - als ze tenminste het gemiddelde van de statistieken volgt.

"Dan heeft dat meisje nog een heel leven voor zich, maar ze heeft niemand meer met wie ze een familieband heeft. Bloedverwanten heeft ze sowieso niet - tenzij ze op zoek gaat.

"Ik weet uit ervaring hoe het is om je ouders op jonge leeftijd te verliezen. Dat is niet makkelijk, alleen al omdat nagenoeg al je leeftijdsgenoten wél ouders hebben.

"Al ons individualisme ten spijt zijn we sociale wezens. Eén van de belangrijkste verlangens van mensen is: bij andere mensen horen. Als je de studies van Frans de Waal leest, zie je dat mensen voortdurend gedrag vertonen waarmee ze daaraan tegemoetkomen.

"Dit meisje staat in dit opzicht al bij geboorte op achterstand. De moeder kan nu wellicht dankzij techniek haar kinderwens vervullen, maar haar kind zal later nooit met behulp van techniek haar verlangen naar ouders en een familie kunnen verwezenlijken. Moeder willen worden op deze leeftijd is egocentrisch."

Haring: "Alsof dat op lagere leeftijd zoveel anders is. Je kunt je trouwens ook aan anderen verbinden zonder familie. Daarbij: in het verleden was het heel gewoon dat je al op jonge leeftijd je ouders verloor. De situatie van deze vrouw en dit meisje is uitzonderlijk, maar niet op voorhand afschuwelijk of verwerpelijk. Het is niet ideaal, maar welke situatie is dat wel?

"Ik denk dat het in dit geval alleen moet draaien om de hoofdrolspelers: de moeder en het kind. Voor de moeder is het kind kennelijk een aanwinst, ze is er dolgelukkig mee. Voor het kind is het waarschijnlijk ook leuk.

"Als men haar later zal vragen of ze het goed vindt dat haar moeder deze stap genomen heeft, zal ze zeggen: 'natuurlijk, anders was ik er niet geweest'. Uit onderzoek blijkt dat zelfs mensen met een heel zware handicap, mensen die in de ogen van buitenstaanders een ellendig leven hebben, toch blij zijn dat ze er zijn."

Huijer: "Als we luchtig doen over dit soort gevallen, gaat daar een voorbeeldfunctie van uit die niet zonder risico's is. Jonge stellen, die toch al steeds later aan kinderen beginnen, gaan denken: ach, op je zestigste kan het ook nog, dus wij hebben geen haast."

Haring: "Dat is toch hartstikke mooi. Mensen worden nu eenmaal steeds ouder. De afgelopen eeuwen is de gemiddelde levensverwachting van vrouwen gestegen van 50 naar 85.

"Er is met name dankzij medische techniek 35 jaar bijgekomen in de levensverwachting, maar de vruchtbaarheidsgrens is tot nu toe wel bij 40 blijven steken. Dan is het toch volkomen logisch om ook die vruchtbaarheidsperiode een beetje op te rekken."

Huijer: "Alsof dat zo makkelijk gaat. Je moet de risico's van dit soort behandelingen niet onderschatten, om nog maar te zwijgen van de inspanning die het vrouwen kost. Rond het dertigste levensjaar begint de vruchtbaarheid van vrouwen te dalen, om rond het veertigste jaar zeer gering te worden.

"Ook de kans op een geslaagde ivf-behandeling neemt dan af. Meer dan de helft van de vrouwen die op die leeftijd aan dergelijke behandelingen beginnen, wordt teleurgesteld. Ook als ze eerder wel vruchtbaar zijn geweest.

"Voor mannen geldt dit overigens ook. Weliswaar iets later, maar toch. Mannen worden vanaf hun veertigste minder vruchtbaar, ze hebben te weinig of te traag zaad. Ook zij hebben dan medische technologie nodig om nog een kansje te maken.

"Door zo'n zeldzaam oude moeder lijkt alles in een handomdraai even te regelen, maar de stoet van mannen en vrouwen bij wie het zelfs rond de veertig al niet meer lukt, krijg je niet te zien. Mensen die van alles hebben geprobeerd, maar die te laat waren."

Haring: "Dat is met alle medische technieken zo: de positieve ontwikkelingen worden breed uitgemeten, de mislukkingen krijg je niet te zien. Maar die vertekening in het beeld is geen reden om die technieken af te keuren."

Huijer: "Een ander verwerpelijk aspect van deze zaak is de commercialisering van de eiceldonatie. In Nederland is het gelukkig verboden om voor geld organen, sperma of eicellen te doneren, maar internationaal bloeit de handel.

"Met alle fysieke en emotionele schade van dien. Arme Oost-Europese vrouwen worden via het internet verleid om hun eicellen tegen betaling aan West-Europese vrouwen af te staan. Dat is een vorm van neokolonialisme."

Haring: "En in de Verenigde Staten kan een blonde Harvardstudente voor een eicel tienduizenden dollars krijgen. Tja, dat zijn ook in mijn ogen onwenselijke uitwassen.

"Maar dat gaat over de manier waarop de techniek nu wordt uitgevoerd, en met welke maatschappelijke gevolgen. Dat moeten we beter regelen, maar het staat los van de vraag of de techniek goed is en kan worden benut.

"Als het straks mogelijk is om zonder al te grote complicaties kinderen te krijgen op je vijftigste, wat kan daar dan mis mee zijn?"

filosofisch elftal

Haring, Gude, Roeser, Ankersmit, Van Tongeren, Spruyt, Groot, Van Brederode, Huijer, Lock, Hermsen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden