Recensie

'Oude Meesters' is een virtuoos vertoon van vertelkunst waar de liefhebber z’n vingers bij aflikt

‘Oude meesters’ is de derde roman van Joost de Vries (1983). Beeld Dirk Waem
‘Oude meesters’ is de derde roman van Joost de Vries (1983).Beeld Dirk Waem

Opnieuw weeft Joost de Vries een reeks toevalligheden tot een ingenieus, schitterend web.

‘Oude meesters’, de derde roman van Joost de Vries (1983), doet me sterk denken aan het zojuist vertaalde ‘Machten der duisternis’ (‘Earthly Powers’) van de Engelse schrijver Anthony Burgess. Dit niet vanwege het feit dat beide romans zich deels op Malta afspelen, maar omdat ze allebei een briljant vertoon van highbrow entertainment bieden. De Vries is nog geen Burgess, maar hij is hard op weg een van Nederlands vooraanstaande auteurs te worden, een schrijver voor liefhebbers van een superieure stijl.

En er is nog iets bij De Vries wat me aan Burgess doet denken. Je leest alles ademloos uit, verbluft door zoveel formuleringskunst en scherpte, maar wat is eigenlijk de pointe van hun boeken? De uitgever heeft het op de achterflap over een ‘groots, enerverend verhaal over heerszucht en compassie, kennis en onvermogen, vertrouwen winnen en liefde verspelen, en over het privilege van mannen die ervan uitgaan dat de wereld zonder meer van hen is - en de vrouwen die het daar niet mee eens zijn.’ En ach, dat wil ik er ook wel allemaal in lezen, maar ik heb toch het gevoel dat de grootste drijfveer van De Vries om een boek als ‘Oude meesters’ te produceren schrijflust is, de loutere drang om te schitteren en pas in de tweede plaats de behoefte om dringende onderwerpen en thema’s aan te snijden.

Klassieke traditie

Joost de Vries opereert nadrukkelijk in de klassieke traditie, van de grote Russen en de grote Angelsaksische schrijvers uit de negentiende, begin twintigste eeuw. Een van de meer irritante uitingen daarvan is dat hij strooit met citaten, als om te laten zien dat hij niet van de straat is; van Kiplings ‘And never the twain shall meet’ tot ‘Ancient words, newly learned’ uit ‘Brideshead revisited’. Maar dat is dan ook mijn enige ergernis, voor de rest pakt De Vries me volledig in. Neem de natuurbeschrijving waarmee ‘Oude meesters’ begint: “Nazomer. De dag was als een glas dat werd volgeschonken. De lucht opende zich snel, het duister werd helder blauw. Zachtgrijze wolken maakten zich uit de voeten. Het overwicht van de zon was absoluut.” Je weet direct dat deze schrijver zich niet tevreden stelt met een eenvoudig verteld verhaaltje.

De auteur laat ons kennismaken met twee broers, Sieger en Edmund van Zeeland. Sieger een bevlogen journalist, Edmund een soort wonderkind, alwetend en rijkgeworden door de productie van een of andere app. Hun levens raken elkaar nauwelijks, maar je kunt wel zeggen dat beiden min of meer onafhankelijk over de aardbol zwerven. Edmund omdat hij nu eenmaal geld heeft en alleskenner en -genieter is (hij is dan ook de voornaamste producent van al die wisecracks) en Sieger omdat hij op zoek is naar de duistere gangen van zijn overleden voorbeeld Willem Verdelius (in wie De Vries naar eigen zeggen trekjes van de topjournalisten H.J.A Hofland, J.L. Heldring en Martin van Amerongen heeft gestopt).

Toevallig getuige

Als Sieger de obscure banden van zijn ‘oude meester’ met Oekraïners en Russen onderzoekt, is hij toevallig getuige van een aanslag in Berlijn waarbij Verdelius’ kompaan, de Russische oligarch Borisov om het leven komt; sindsdien wordt hij als getuige door de politie gezocht. Edmund op zijn beurt is een ware adept van de echte ‘oude meesters’, dat wil zeggen hij wentelt zich rond in het pre-technologische verleden van de Romantiek: “Toen was de wereld nog zoveel magischer, zo minder verkend, zo minder platgetreden, toen was het nog mogelijk als man eropuit te trekken en een rivier te temmen, de bron van de Nijl te ontdekken, op een verloren tempel in de jungle te stuiten, een eilandengroep te annexeren en naar jezelf te vernoemen. De bergen waren hoger toen ze nog niet beklommen waren. Wat was het onvergeeflijk dat hij niet in de negentiende eeuw was geboren, het drama van zijn leven.”

Tegenover deze twee min of meer anachronistische mannelijke dromers en speurders staan de stevige maar ook ongrijpbare vrouwen: Sarie de partner van Sieger, druk bezig kleren te naaien voor een of andere dure en populaire kostuumserie, Mireille Beumer, zelfstandig maar ook ondoordringbaar, en de bloedmooie Padma, Siegers collega.

Romantische, meeslepende, knappe zonen

In een van de meest ongerijmde maar daarom niet minder meeslepende scènes staat onze voormalige vorstin, moeder van alleen maar zoons, tijdens een of andere journalistieke prijsuitreiking vertederd te kijken naar Sieger en Edmund: had zij maar zulke romantische, meeslepende, knappe zonen!

De mannen in dit boek zijn de avonturiers, de vrouwen daarentegen van de praktische soort. Het zijn misschien daverende clichés maar dat stoort me niet want de auteur heeft ze prachtig verpakt.

Historicus

Je kunt aan alles merken dat De Vries van huis uit historicus is. Hij lijkt mij een relativist. Als Edmund door Sarie uitgedaagd wordt het mooiste verhaal dat hij kent te vertellen, komt hij op de proppen met de geschiedenis van een Oostenrijkse graaf wiens liefde voor een weduwe via via ten slotte in de Eerste Wereldoorlog zou zijn ontaard. Oftewel, de geschiedenis is contingent, hangt van toevalligheden aan elkaar: kleine oorzaken, grote gevolgen. De roman is het aangewezen medium om zulke toevalligheden tot een web te weven en dat is wat De Vries het liefste doet.

‘Oude meesters’ is een gezelschapsroman vol intriges en verwikkelingen die iets van de mentaliteitsgeschiedenis van een tijdperk in beeld brengen met ook nog als happy end een optimistisch volzin: “Niet twijfelen nu, niet bang zijn. Maar vol vertrouwen naar de toekomst kijken.”

Maar vooral is dit boek een virtuoos vertoon van vertelkunst waar de liefhebber z’n vingers bij aflikt.

null Beeld Joost de Vries
Beeld Joost de Vries

Joost de Vries
Oude meesters
Prometheus; 302 blz. € 19,99

Lees hier meer boekrecensies van Trouw

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden