Oude media varen blind op Wikipedia

Een student plaatste met opzet valse informatie op Wikipedia. Die werd blind overgenomen door tal van media. „Een geslaagd experiment.”

Kort na het bekend worden van zijn overlijden, stond er op de Wikipedia-pagina van Maurice Jarre een citaat van de componist die zijn necrologie van wel heel veel emotie zou voorzien. „Men zou kunnen zeggen dat mijn leven zelf één grote soundtrack is geweest”, zou Jarre hebben gezegd. „Muziek was mijn leven, muziek bracht me tot leven en als muziek zal ik nog lang herinnerd worden wanneer ik het leven achter me laat. Als ik doodga zal er een laatste wals in mijn hoofd spelen, die alleen ik kan horen.”

Al snel circuleerde het citaat in verschillende media, tot en met de Britse kwaliteitskrant The Guardian aan toe. Wat bleek? De quote was vals, verzonnen door een sociologie-student uit Ierland: Shane Fitzgerald. Die wilde ermee testen in hoeverre journalisten internet als primaire nieuwsbron gebruiken en hoe informatie in onze geglobaliseerde wereld een eigen leven zou leiden. De zaak kwam pas aan het licht toen Fitzgerald die zelf ophelderde.

In Nederland verscheen de nepquote op cinema.nl, een website van de VPRO en de Volkskrant. Internetsocioloog Albert Benschop noemt Fitzgeralds experiment geslaagd. „Dit voorbeeld toont aan hoe afhankelijk oude media zijn geworden van nieuwe media”, zegt Benschop, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. „Journalisten lopen in de ratrace achter internet aan zonder meervoudige bronnen te raadplegen. In het verlangen de eerste te zijn die met een nieuwsfeit komt, worden normale procedures van informatie afwegen niet meer gevolgd.”

Kunnen kritische journalisten beter de Winkler Prins er op naslaan dan op Wikipedia te surfen? Nee, zegt Benschop. Wikipedia is een prima bron van informatie, ’over sommige onderwerpen zelfs vollediger dan de Encyclopaedia Britannica’. Benschop: „Daar vind je bijvoorbeeld niets in over Twitter. Maar het is zaak dat journalisten er wantrouwig op zijn dat informatie niet uit één bron komt, ook als het gaat om nieuwe massamedia die bestaan vanuit de theorie van zelfcorrigerend vermogen. Het idee met Wikipedia is dat het niet uitmaakt of je er nu een leugen of de waarheid op publiceert, door de hoeveelheid bezoekers van de site wordt de onzin er vanzelf uit gefilterd.”

Een idee fixe, meent de socioloog. „Als de vuilnisman de hoek om is, ligt er op straat ook meteen weer nieuwe vuilnis. Zo is het ook met internet: er zal altijd onzin op te vinden zijn. Dat is het risico, dat hoor je te weten. In een uithoek van Wikipedia heb je met flauwekul al snel succes. Maar als je manipuleert met informatie over het koninklijk huis valt het snel op, dan blijkt het zelfcorrigerend vermogen weer wel goed te werken.”

Nieuwe media zijn volgens Benschop niet per definitie onbetrouwbaarder dan oude: ’geleerden kunnen ook wel eens een foutje maken’. „Het zijn journalisten die kritischer en voorzichtiger ten opzichte van informatie moeten zijn en niet alles voor zoete koek aannemen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden