Oude en nieuwe gouverneur vechten over 'voorlopige parlement' Britse kroonkolonie

HONGKONG - Vandaag krijgt Hongkong een nieuw parlement cadeau van China. Maar Peking is de Kerstman niet. De 'Voorlopige Wetgevende Raad' zal in juli, als Londen afscheid neemt van Hongkong, het huidige parlement vervangen. Een slepende machtsstrijd tussen pro- en contra-Chinese parlementariërs in de nadagen van de Britse kroonkolonie ligt in het verschiet.

Het voornaamste verschil tussen het bestaande en het nieuwe parlement is, dat momenteel twintig parlementariërs direct zijn gekozen, en de overige veertig volgens een ingewikkeld, maar min of meer democratisch systeem. Voor het nieuwe parlement is de kiesprocedure aanmerkelijk vereenvoudigd: alle leden worden aangewezen door vierhonderd kiesmannen, en die zijn allemaal aangesteld door China. De vierhonderd, verenigd in het zogeheten 'Selectie-comité, zijn precies dezelfden die anderhalve week geleden de scheepsmagnaat Tung Chee-hwa aanwezen als opvolger van de hoogste functionaris, de Britse gouverneur Chris Patten. De kiesmannen komen pal over de grens bijeen in Shenzhen. Potentiële demonstranten komen de grens niet over, heeft Peking gewaarschuwd.

De 'Voorlopige Raad' zal typisch een kindje zijn dat voortkomt uit het al lang bestaande verstandshuwelijk tussen Hongkongse zakenlieden en Chinese communisten. Uit de kandidatenlijst blijkt dat de honderddertig kandidaten voor de zestig zetels in grote trekken pro-China zijn, en dat velen zakenbelangen hebben in China. Hongkongs proletariaat moet de hoop vooral richten op afgevaardigden van door China gesteunde vakbonden en andere frontorganisaties, die in de directe verkiezingen van 1995 geen poot aan de grond kregen.

De verkiezingen van vandaag vertonen incestueuze trekjes. Dikke kanshebbers voor het nieuwe parlement zijn degenen die tevens lid zijn van Chinese bestuursorganen. Opmerkelijk genoeg behoren meer dan tachtig kandidaten zelf tot het Selectie-comité dat het nieuwe parlement kiest. Voorts zijn 34 kandidaten lid van Hongkongs huidige parlement.

De overige 26 leden van het huidige parlement beschouwen het nieuwe orgaan als illegaal. Ook de parlementsvoorzitter, Wong Wang-fat, was die mening toegedaan. Maar twee weken geleden bedacht hij zich, en meldde zich alsnog aan voor het nieuwe parlement. Hij blijft ondertussen aan als parlementsvoorzitter van het zittende parlement.

Bondgenoot

De tegenstanders hebben een bondgenoot in gouverneur Patten. Maar die vertrekt in juli. Patten joeg in 1994 China in de gordijnen met democratischere regels voor de verkiezing van het parlement. Vandaar dat China een ander parlement wil. Deze week botsten de gouverneur en zijn opvolger Tung Chee-hwa over de kwestie. “Een kwart van degenen die zich warmlopen voor baantjes in dit instituut werd verslagen in rechtmatige verkiezingen”, stelde Patten.

Tung daarentegen prees de “nauwgezette wijze” waarop vandaag gekozen wordt. Maar sommige kiesmannen hebben toegegeven dat in het Selectie-comité koehandel plaatsvindt tussen partijen die hun eigen leden in het nieuwe parlement willen. De kiesmannen kunnen zestig stemmen uitbrengen (voor alle zetels één) maar alleen stemmen op de eigen kandidaten, of op jezelf, mag ook. Die troebele stemprocedure moedigt gemarchandeer aan.

Volgens Tung blijft het voorlopige parlement een jaar aan, waarna een nieuw parlement zal worden gekozen. Gevreesd wordt dat het er vast minder democratisch aan zal toegaan dan onder Patten. De Britten hebben lang getalmd met voorzichtige introductie van democratische vormen. Maar voor de Chinezen en de aan hen verbonden politici kan het niet voorzichtig genoeg.

Kandidaat-parlementariër Jennifer Chow, vice-voorzitster van de door zakenlieden overheerste Liberale Partij, zegt desgevraagd geen moeite te hebben met het opheffen van het huidige parlement. “Patten heeft destijds geweigerd door te onderhandelen over Chinese alternatieve voorstellen voor zijn hervormingen. De afspraak dat het huidige parlement zou blijven zitten, is vervallen door zijn gedram.”

Chow bestrijdt dat Hongkong baat heeft bij Pattens democratie. “Het politieke bewustzijn is het grootst onder de lagere klassen. Doordat die in 1995 in groten getale naar de stembus zijn gegaan, is een krachtige roep ontstaan voor gesubsidieerde woningbouw en sociale voorzieningen. Dat betekent: belastingverhoging. Daar zijn wij fel tegen, want dat schrikt buitenlandse investeerders af.”

Overbodig

Patten zei deze week dat hij en zijn regering het nieuwe parlement “links zullen laten liggen, omdat het laakbaar en overbodig is.” Hij had er nog aan kunnen toevoegen dat de macht van parlementariërs toch al niet bijster groot is. Leden van de regering kunnen ze niet ontslaan. Wat ze wel kunnen is voorgekauwde wetten aannemen, en (tot niets verplichtende) moties indienen, of amendementen op moties, enzovoort. De verkiezingen voor Pattens opvolger en het nieuwe parlement hebben de afgelopen weken gezorgd voor een lawine van moties en amendementen daarop.

“Het lijkt hier Taiwan wel”, jammerde één parlementariër toen afgevaardigden elkaar un-gentlemanlike uitmaakten voor bedelaars, hielenlikkers en smeerlappen. Maar vechtpartijen, zoals in Taiwan, bleven uit. Aangezien in het parlement de pragmatici en China-gezinden de overhand hebben, werden de afkeurende moties via amendementen omgebogen in steunbetuigingen aan het nieuwe bestel.

Het parlement blijft tot het bittere eind zijn macht - of wat daarvoor moet doorgaan - uitoefenen. Naast zaken als schuilhokjes bij taxi-standplaatsen en de gewenste hoogte van brandweerladders, boog het parlement zich ook over wetsvoorstellen die staatsondermijnende activiteiten en het openbaar maken van staatsgeheimen strafbaar stellen. De van origine Britse wetgeving zwijgt daarover. Uit vrees voor draconische wetten straks onder Chinees regime, is Pattens regering nu op de valreep met eigen wetsvoorstellen gekomen.

De waarde daarvan is zeer twijfelachtig. De meeste zittende parlementariërs zullen hun mening afstemmen op de nieuwe parlementariërs die in de startblokken staan - voorzover zij niet zelf in het nu nog functionerende parlement zitten. Sommige waarnemers vinden dat de wetsvoorstellen al veel te ver tegemoet komen aan China's wensen. Patten heeft de voorstellen zó geformuleerd, dat de China-gezinde meerderheid er geen moeite mee heeft, menen zij.

Realiteit

Oftewel: China dicteert Pattens bewegingsruimte al. Pattens bewering dat hij het nieuwe parlement zal negeren, ontlokte aan zijn opvolger Tung de reactie dat dat neerkomt op het “negeren van de realiteit”. Maar de beide top-politici, die in het verleden nauw hebben samengewerkt en elkaar van haver tot gort kennen, zijn het hoogstwaarschijnlijk in grote trekken eens over de realiteit - en ook over de rol die ze elkaar daarin gunnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden