Oude aanklacht, zelfde vonnis

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny.Beeld EPA

Het wordt Aleksej Navalny vrijwel onmogelijk gemaakt om mee te doen aan de presidentsverkiezingen van 2018. Het was een opmerkelijke rechtszaak gisteren in Kirov.

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny blijft vastbesloten volgend jaar deel te nemen aan de presidentsverkiezingen, ondanks een nieuwe veroordeling die dat volgens de Russische kieswet onmogelijk maakt. Navalny kreeg gisteren van de rechter in Kirov een voorwaardelijke gevangenisstraf van vijf jaar plus een geldboete, wegens diefstal van tienduizend kubieke meter hout. Zijn zakenpartner Pjotr Ofitserov kreeg vier jaar voorwaardelijk.

“Dit is gewoon een telegram van het Kremlin, dat wil zeggen dat ze mij, mijn team en de mensen wier opvattingen ik vertegenwoordig, te gevaarlijk vinden om ons toe te laten tot de verkiezingscampagne”, zei Navalny meteen na bekendmaking van het vonnis in de rechtszaal.

Vier uur lang las de rechter in hoog tempo en nauwelijks hoorbaar zijn besluit van pakweg vijftig pagina’s voor. Volgens Navalny was dat letterlijk hetzelfde vonnis als al in 2013 in dezelfde rechtszaal was voorgelezen. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg gelastte vorig jaar dat dat vonnis zou worden ingetrokken, omdat Navalny en Ofitserov naar het oordeel van het hof waren veroordeeld voor normale zakelijke transacties en zich niet schuldig hadden gemaakt aan een misdrijf.

Onmogelijke opgave

Het Russische hooggerechtshof verklaarde het vonnis ongeldig, maar gelastte ook een nieuwe rechtszaak in Kirov. Dat bleek een herhaling van zetten, met dezelfde uitkomst. “Dit vonnis was al ongeldig verklaard door het Europese hof en door het presidium van het hooggerechtshof, dus datzelfde zal opnieuw gebeuren, naar ik geloof op de kortst mogelijke termijn”, aldus Navalny.

Het proces in Kirov kwam in een stroomversnelling nadat Navalny had bekendgemaakt te willen deelnemen aan de Russische presidentsverkiezingen van maart volgend jaar. Rijkelijk vroeg, om een praktische reden: om deel te kunnen nemen aan de presidentsverkiezingen moet Navalny 300.000 steunbetuigingen uit veertig verschillende Russische regio’s overleggen. Een schier onmogelijke opgave, reden voor Navalny nu al te beginnen met het opzetten van een campagnenetwerk. Vorige week opende hij in St. Petersburg zijn eerste regionale verkiezingsstaf. “Wij voeren campagne, ongeacht wat er in de rechtbank gebeurt”, zegt Navalny.

Het vonnis in Kirov haalt hoe dan ook een streep door zijn politieke rekening. Volgens de Russische kieswet mogen mensen die zijn veroordeeld voor ernstige vergrijpen niet deelnemen aan verkiezingen. Maar Navalny betoogt strijdlustig dat volgens de Russische grondwet alleen mensen die een reële gevangenisstraf uitzitten zijn uitgesloten van deelname, en dat de kieswet dus in strijd is met de grondwet.

Internet als belangrijkste wapen

Navalny blijft voor de zittende macht in Rusland een lastige en bovenal onvoorspelbare luis in de pels. Zijn deelname aan verkiezingen kan helpen het electorale proces legitimiteit te verlenen, maar is niet zonder risico. Dat Navalny charisma heeft is onbetwist. Op demonstraties oogst hij steevast het meeste applaus.

Meteen nadat hij in 2013 in Kirov tot een reële gevangenisstraf was veroordeeld, gingen in het centrum van Moskou meer dan tienduizend mensen de straat op. De autoriteiten reageerden geschrokken, het vonnis werd snel ingetrokken (en pas maanden later omgezet in een voorwaardelijke veroordeling), officieel om Navalny de kans te geven deel te nemen aan de burgemeestersverkiezingen van Moskou. Daarin werd hij tweede met een opzienbarende 27 procent van de stemmen, een hele prestatie voor iemand die vrijwel alleen via internet en de straat campagne kan voeren en op de federale tv-zenders uitsluitend in een negatief licht wordt gezet.

Navalny hoopte ongetwijfeld op een herhaling van dat huzarenstukje, nu op landelijke schaal. De uitgangspositie is vergelijkbaar. De door de staat gecontroleerde media negeren hem of maken hem zwart, maar Navalny’s belangrijkste wapen blijft internet, waar hij en zijn team herhaaldelijk hooggeplaatste figuren op de hak nemen met onthullende video’s over de extravagante paleizen waarin zij volgens hen verkeren. Bijvoorbeeld die over een buitenhuis dat zou toebehoren aan premier Dmitri Medvedev is al miljoenen keren bekeken.

Onwettige arrestaties

Aleksej Navalny (40) maakte naam als blogger en corruptiebestrijder, begenadigd orator bij straatdemonstraties én als verdachte in opeenvolgende processen. Op de veroordeling in Kirov in 2013 volgde een proces tegen Navalny en zijn jongere broer Oleg, die volgens de Russische aanklager een equivalent van 440.000 euro hadden afgetroggeld van het bedrijf Yves Rocher. Navalny kreeg eind 2014 een voorwaardelijke straf, maar zijn broer moest voor 3,5 jaar de gevangenis in en zit nog steeds vast. Over de arrestaties van Navalny heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens tot tweemaal toe bepaald dat ze onwettig waren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden