Update

Oud-president Morsi van Egypte is plotseling overleden

De Egyptische oud-president Mohamed Morsi in een rechtszaal in Cairo. Beeld AP

Mohamed Morsi, de eerste democratisch gekozen president van Egypte, ­overleed tijdens een rechtszaak. Zijn carrière belichaamt het verloop van de Arabische Lente.

Hij gold misschien niet als een erg charismatisch leider, maar Mohamed Morsi vervulde wel een hoofdrol in een van de grote politieke drama’s van de 21ste eeuw. Dat drama vond vandaag in een bizarre scène zijn besluit.

Morsi, die in 2012 nog was beëdigd als de eerste democratisch gekozen president van Egypte, sleet de afgelopen zes jaar in een cel, verdwaald in een kluwen rechtszaken die de Egyptische machthebbers tegen hem aanspanden. In een van die zaken voerde hij vandaag het woord. Vanuit een geluidsdichte glazen cel betoogde hij maar weer eens dat hij nog altijd de legitieme president van Egypte is, werd zichtbaar opgewonden, zakte in elkaar en was dood voor hij in het ziekenhuis aankwam.

Egypte belooft de precieze toedracht te onderzoeken. Maar mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch noemde de dood in een directe reactie ‘te verwachten’, omdat de oud-president, die aan vele kwalen leed, in de gevangenis medische zorg werd ontzegd. De Turkse president Erdogan was nog een stukje stelliger in een eerste reactie: “De geschiedenis zal nooit de tirannen vergeten die hem naar zijn dood hebben geleid”.

Met die ‘tirannen’ refereerde Erdogan aan de generaals die Morsi in 2013 uit de macht zetten. De opkomst en ondergang van Morsi kwam daarmee symbool te staan voor het verloop van de Arabische Lente, de golf van protesten die in 2011 het Midden-Oosten overspoelde en die haar brandpunt vond op het Tahrir-plein in Cairo, waar demonstranten het vertrek van dictator Mubarak eisten.

Democratische wind

Maar diegenen die in de protesten de voorbode ontwaarden van een seculiere, democratische wind door het Midden-Oosten, moesten toch even slikken toen de eerste vrije verkiezingen in 2012 een winnaar opleverden van de Moslimbroederschap, die toch eerder bekendstonden als voorstanders van theocratie dan van demo­cratie.

Dat Morsi kwam bovendrijven was verrassend omdat hij gold als ietwat saaie partijtijger, die alleen in stelling werd gebracht omdat de eigenlijke leider van de moslimbroeders, Khairat el-Shater, gevangenzat. Morsi werd in 1951 in armoede geboren, maar bleek een slimme leerling, die als ingenieur afstudeerde in Amerika en het daar tot universitair docent schopte, voor hij terugkeerde naar Egypte.

Geen radicale koers

Zijn saaiige, technocratische imago leek hem aanvankelijk nog wel van pas te komen, toen hij in het begin van zijn presidentschap zijn verdeelde natie en de internationale gemeenschap probeerde gerust te stellen dat hij geen radicaal-islamistische koers zou gaan varen, en dat hij de ‘internationale verplichtingen’ van zijn land zou respecteren, een referentie aan het bondgenootschap tussen Egypte en Israël.

Aanvankelijk leek hij nog wel succesvol: hij slaagde er bijvoorbeeld in om wat macht bij het leger weg te ­halen. Maar hij sneuvelde uiteindelijk op pogingen om Egypte een nieuwe grondwet te geven. In dat proces kwamen de diepe scheidslijnen in het land aan de oppervlakte te liggen. Onder andere de pogingen van de Moslimbroeders om het beledigen van de Profeet strafbaar te maken, zetten kwaad bloed bij veel seculiere krachten in het land, die Morsi ten diepste wantrouwden. Er volgde een nieuwe ronde straatprotesten en te midden van die onrusten zag het leger zijn kans schoon om Morsi af te zetten.

Zo kreeg Egypte, twee jaar na het begin van de Arabische Lente met Abdel Fatah al-Sisi een nieuwe militaire dictator aan het roer. En blijft de eerste democratisch gekozen president van Egypte voorlopig de enige.

Lees ook: 

Tientallen Morsi-aanhangers in Egypte krijgen doodstraf

Een Egyptische rechtbank veroordeelde in 2018 tijdens een massaproces 75 mensen ter dood vanwege hun betrokkenheid bij een sit-in in 2013. 

 Wie durft er campagne te voeren tegen de Egyptische president Sisi?

Een voor een haakten ze af, de kandidaten die het in de strijd om het presidentschap in Egypte opnamen tegen Abdel Fattah al-Sisi. En anders verdwenen ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden