Levenslessen

Oud-nieuwslezer Noraly Beyer: Ik kan iedereen aanraden om te leren alleen te zijn

Noraly Beyer Beeld Merlijn Doomernik

Oud-nieuwslezer Noraly Beyer (72) is vanaf donderdag in het Amsterdam Museum te zien op de expositie ‘1001 vrouwen in de 20ste eeuw’. ‘Ik was het enige meisje tussen vijf broers.‘

1 Ken je geschiedenis

“Weten waar ik vandaan kom, maakt mijn benen sterker: het verstevigt mij in mijn zijn. Ik ben niet zomaar, bóém, uit de lucht komen vallen: er is iets voor mij geweest, en daarom ben ik geworden wie ik ben. Dat is een geruststellende gedachte. Archiefonderzoek naar de geschiedenis van mijn vader bracht me tot eind achttiende eeuw. Mensen die tot slaaf waren gemaakt, verloren hun oorspronkelijke namen. Ze kregen een nummer gebrandmerkt en een Hollandse naam: Jeannet, Sophietje, Prinses en Adriana. Dat waren de namen van mijn voormoeders die huisslavinnen waren van hun Hollandse meester Egbert van Emden.

De naam Prinses heeft mij altijd geïntrigeerd. Ik ontdekte dat slavenmeesters die naam vaak gaven aan een mooie baby. Het is best mogelijk dat Prinses het kind is dat Van Emden maakte bij Sophietje. Ik ben geneigd om dat te geloven, maar ik kan het niet achterhalen. Ik vind het belangrijk dat ik weet dat mijn familie de slavernij heeft overleefd. Mijn ouders en grootouders wilden altijd dat hun kinderen het beter zouden krijgen dan zij. Dat komt ergens vandaan. En zo is het ook gegaan. Mijn moeder heeft kromgelegen, zoals ze zelf zei, om ons iets te laten worden.”

2 Leer alleen te zijn

“Ik ben opgevoed door een moeder die wist wat ze wilde. Ik was het enige meisje tussen vijf broers. Ik ben niet als jongen opgevoed, maar ik moest me wel altijd sterk houden. Ik denk dat ik al vroeg een grote mate van eigenwijsheid bezat. Dat is gecultiveerd toen ik op mijn elfde naar Nederland kwam: anders was ik ten onder gegaan. Omdat mijn vader overleed, werd ik naar kostschool gestuurd in Limburg. Dat was in die tijd het beste wat je een kind kon geven - een Nederlandse schoolopleiding. Dat moet een groot offer voor mijn moeder zijn geweest.

Ik was niet eenzaam, nee, ik voel me nooit eenzaam. Ik kan heel goed alleen zijn, maar ook dat is gecultiveerd omdat ik zo vroeg uit huis ben gegaan.

Noraly Beyer Beeld Merlijn Doomernik

Ik kan iedereen aanraden om te leren alleen te zijn. Natuurlijk weet ik wel dat veel mensen dat niet kunnen, maar soms denk ik bij vrienden wel eens: probeer het nou maar. Want ze worden helemaal gek alleen al bij het idéé geen partner meer te hebben of dat hun kinderen de deur uitgaan. De breuk in ons gezin - doordat twee broers en ik naar Nederland gingen - heeft er wel voor gezorgd dat onze familie een beetje los zand is: ik heb een sterkere band met mijn vrienden dan met mijn bloedbroeders.”

3 Als je leest, leer je andere werelden kennen

“Als kind was ik in Nederland de zwarte rijstkorrel in een pan witte rijst. Ik werd altijd bekeken en bevoeld, maar ik vond dat niet erg - ik kreeg alle aandacht. Maar het is wel fijn als je op een gegeven moment, al is het eerst maar in je gedachten of via boeken, in een omgeving terechtkomt waarin je niet meer per se die zwarte rijstkorrel bent. Als puber las ik ‘Het grote avontuur’ van Alain-Fournier in het Frans, en kon ik me een beetje identificeren met de jongen uit het boek die in een pleeggezin zat. Later raakte ik geïnteresseerd in Amerikaanse literatuur en muziek en las ik James Baldwin en Eldridge Cleaver. Waarschijnlijk zocht ik aanknopingspunten naar wie ik was, en dat vond ik niet in de Hollandse milieus waarin ik leefde. Net als de auteurs ben ik een product van mensen die uit Afrika werden ontvoerd en daarna een vreselijk bestaan moesten leiden. Het zijn boeken die me gevormd hebben.”

4 Stimuleer jezelf en anderen in andere culturen te leven

“Doordat ik op elfjarige leeftijd, hup, in Nederland ben geplant, heb ik dit land vanaf de bodem leren kennen: niet alleen door de kostschool waar ik op zat, maar ook door al die Nederlandse huizen waar ik tijdens vakanties werd ondergebracht. Tegelijkertijd ken ik ook de cultuur van Curaçao, waar ik ben opgegroeid, en de Surinaamse cultuur: eerst via mijn ouders en later omdat ik er ging wonen. Het is een heel groot voordeel om nu te kunnen begrijpen welke uitspraken Stef Blok een tijdje terug uitkraamde (zijn controversiële uitspraken over migratie en integratie, CB).

Ik betreur wat hij zegt, maar ik snap waar het vandaan komt: hij is altijd maar in die cluster gebleven van zijn familie en zijn witte omgeving. Diversiteit is niet in zijn bloed getrokken, het zit niet in zijn ziel. Daarom is het goed om jezelf, je kinderen, en de mensen uit je omgeving toe te staan en zelfs te stimuleren om zo veel mogelijk in contact te komen met ándere mensen en ándere culturen. Om te voorkomen dat die monocultuur zich vastnestelt in je visie, en je oogkleppen op houdt.”

5 Uit de loop van een geweer komt niets goeds

“Mijn toenmalige schoonvader vluchtte al voor de opstand van 1956 uit Hongarije naar Nederland. Van hem leerde ik dat macht corrumpeert. ‘Als iemand de macht ruikt of krijgt, is dat heel gevaarlijk’, zei hij vaak. Ik heb dat opgeslagen en toen ik in Suriname na de militaire coup in 1980 in een vergelijkbare situatie terechtkwam, dacht ik wel: oeps. Maar ik was nog jong en te onervaren. Ik was een groot voorstander van de onafhankelijkheid, maar toen Suriname echt onafhankelijk was geworden, ging het al gauw slecht met het land. 

Noraly Beyer Beeld Merlijn Doomernik

Nederland had een trauma van Indonesië en was Suriname daarom zoveel mogelijk tegemoetgekomen - ik zeg het nu kort door de bocht.

En zo kreeg Suriname, onder allerlei voorwaarden, 3,5 miljard gulden toegeschoven. Natuurlijk kwam de politiek om de hoek kijken, en wie zit er in de politiek? Vaak machtsbeluste mensen. In het begin gaf ik de militairen het voordeel van de twijfel, maar ze waren totaal niet uitgerust voor een politieke taak. Henk Zoutendijk, een Nederlander die zijn hart aan Suriname had verpand en werkzaam was in de culturele sector, kwam weleens op de redactie van de Staatstelevisie buurten. Het ging, de Tweede Wereldoorlog indachtig, vaak over wat macht doet als er geen rem op zit. Die rem moet het volk zijn, maar als dat incapabel of angstig is, krijg je een dictatuur. Dus ja, als een land niet voldoende levenslessen heeft geleerd, kan het het verkeerde pad op glijden. Dat is in Suriname gebeurd. Met een geweer in de hand ontmenselijk je mensen: de een gaat heersen over de ander. Net als in de slaventijd.”

6 Uit iets slechts kan iets goeds voortkomen

“In Suriname zag ik hoeveel mensen wegtrokken naar Nederland omdat ze de onafhankelijkheid niet zagen zitten. We hoorden hoe die mensen het in Nederland hadden. Dat waren natuurlijk verhalen waar de honden geen brood van lusten: vooral de verhalen over de Bijlmer. Maar wij lachten erom. Eigen schuld, weet je wel. Want wat moet je ook op een flat tienhoog, als je in Suriname in het gunstigste geval in een huis hebt gewoond met een erf eromheen en met kippen erbij?

Dus toen ik na de Decembermoorden in 1982 ook ‘de Bijlmerexpress’ nam, dacht ik: alles goed en wel, maar ik ga níét naar de Bijlmer. Maar ja, daar was plek. Op een mooie zomerdag heb ik toch maar de metro gepakt en toen ik uitstapte, zag ik mannen domino spelen en kinderen rondrennen met een schaafijsje. Toen kwam er iets van een thuisgevoel over me heen. Maar ik wilde per se niet in die hoge flats. Zo ben ik terechtgekomen in een appartement op vierhoog en later in een eengezinswoning. Ik voel me hier thuis. De wijk is heel erg gemengd en heeft het slechte imago van zich afgeschud. Doorslaggevend was de Bijlmerramp in 1992. Hoe wrang ook, het gaf de Bijlmer letterlijk en figuurlijk de klap om de wijk opnieuw in te richten. En met succes. Surinamers zeggen: ‘wan ogri tya wan bun’ - uit iets slechts kan iets goeds voortkomen.

Noraly Beyer Beeld Merlijn Doomernik

Mijn afscheid bij het Journaal heb ik ook hier gevierd. Iedereen had zijn mond vol van de Bijlmer, maar was er zelf nog nooit geweest - behalve als ze er verslag moesten doen. Het was een fantastisch feest, mensen hebben het er nu nog over. En het hielp mij om het Journaal los te laten.”

7 Wees geduldig

“Ik ben niet iemand die de barricades op gaat. Ik heb me bewust niet in de Zwarte Piet-discussie gemengd, omdat ik beide standpunten goed begrijp. Maar ik kan er niet tegen als mensen elkaar veroordelen en afwijzen omdat ze een andere mening hebben. Dat heb ik in Suriname geleerd, waar je werd weggezet en in het uiterste geval zelfs vermoord om een andere mening. Ik wil graag met mensen práten, maar als je meteen moet horen ‘Hallo, hallo, je moet niet zo racistisch zijn,’ dan denk ik direct: hó! Dan valt er niet meer te praten. Ik heb niets met geschreeuw.

Natuurlijk wil ik ook, liever gisteren dan vandaag, dat bijvoorbeeld de media goed ingekleurd zijn en een goede afspiegeling zijn van de samenleving. Maar dat kost tijd, heel veel tijd. En dat vergt geduld. Dat moet ik steeds tegen mezelf zeggen: geduld, geduld, geduld.” 

Oud-nieuwslezer en journalist Noraly Beyer (1946) werd op Curaçao geboren uit Surinaamse ouders en was het enige meisje in een gezin van zes kinderen. Op haar elfde kwam ze naar Nederland. Ze volgde de kweekschool, en vertrok met haar toenmalige man in 1970 naar Suriname. Daar rolde ze de journalistiek in en werkte ze bij de Surinaamse staatstelevisie. Na de Decembermoorden in 1982 kwam ze terug naar Nederland en ging ze werken bij de Wereldomroep. Van 1985 tot 2009 presenteerde ze ook het NOS Journaal. Bij ‘The Passion 2018’ was ze de verteller. Ze is onder meer actief als presentator en dagvoorzitter.

Op zondagmiddag 11 november houdt Beyer in de Amsterdamse Singelkerk de Preek van de Leek.

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd? Alle levenslessen vindt u terug in ons dossier.

Lees ook:

De levenslessen van Oud-F-16-piloot Manja Blok

‘Ik mis mijn straaljager nog elke dag’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden