Oud-kolonisator Frankrijk, gendarme in Afrika tegen wil en dank

De Franse president Hollande bewijst de twee omgekomen Franse militairen de laatste eer, gisteren tijdens zijn bezoek aan de CAR.Beeld afp

De Franse president François Hollande arriveerde gisteravond, na het afscheid van Nelson Mandela, in de Centraal-Afrikaanse Republiek waar zijn militairen orde op zaken proberen te stellen. De oud-kolonisator kan moeilijk afscheid nemen van de rol van gendarme op het continent.

De Centraal-Afrikaanse Republiek, CAR genoemd, is een staat met karikaturale trekken. Sinds de onafhankelijkheid in 1960 kende het acht leiders van wie er maar één, Ange Potassé in 1993, via de stembus aan de macht kwam. Over het lot van zijn voorgangers werd meestal in Parijs beslist.

Maar na het einde van de Koude Oorlog kondigden alle Franse regeringen het einde aan van la Françafrique, zoals het geheel wordt genoemd van vaak duistere relaties tussen de oud-kolonisator en Afrikaanse staten. Zo nodigde Hollande op bezoek in Senegal in oktober 2012 'de Afrikaanse instituties' nadrukkelijk uit zelf de leiding te nemen bij het bezweren van crises.

Zoals anderen voor hem werd Hollande ingehaald door de realiteit. In 2011 trad zijn voorganger Sarkozy op in Ivoorkust en Libië, Hollande deed het dit jaar zelf in Mali en nu dus ook in CAR. Het streven om conflicten op het continent te 'afrikaniseren', loopt stuk op lokale zwaktes. Tijdens een top-ontmoeting afgelopen weekeinde in Parijs werd besloten tot het opleiden van 20.000 Afrikaanse soldaten. Voor, zoals het in diplomatenjargon heet, 'Afrikaanse legers in aanbouw'.

Geringe belangen
Het bouwproces zal nog wel een tijd duren. Frankrijk blijkt als enige in staat in te grijpen, omdat andere dat niet willen of niet kunnen. De Verenigde Staten, de Europese Unie - die Frankrijk financieel steunt - of de BRIC-landen; iedereen is maar wat blij dat Parijs de klus keer op keer op zich neemt. Ook de Afrikanen juichen het toe, ook al vermoeden sommigen dat Frankrijk zich uiteindelijk vooral laat leiden door zijn economische belangen.

In het geval van CAR zijn die belangen bijzonder gering. De handel tussen de vijfde economie van de wereld en een van de armste landen van de planeet vertegenwoordigde in 2012 een waarde van 52 miljoen euro. Franse bedrijven als Total, Air France, CFAO (autohandel) en France Télécom zijn actief in CAR, maar daar kunnen de Centraal-Afrikanen alleen maar blij mee zijn. Vooral ook met het feit dat ze besloten te blijven na de plunderingen in maart dit jaar door de moslimrebellen van de Séléka die president Bozizé afzetten.

Ook de suggestie dat het de Fransen heimelijk te doen is om uranium en diamanten, houdt geen rekening met de feiten. Areva (nucleaire technologie) schortte vorig jaar de ontginning op van de relatief kleine hoeveelheid uranium vanwege te hoge kosten, dreigende problemen met de veiligheid van werknemers en de dalende prijs van de grondstof op de wereldmarkt. De diamantmijnen - waar tienduizenden minderjarigen het werk doen - zijn stevig in handen van Afrikaanse politici en bendeleiders die een fortuin vergaren met smokkel en geweld.

Leidmotief
Wel is het waar dat Frankrijk in landen rond CAR (Congo, Kameroen en Tsjaad) aanzienlijke belangen heeft. Alleen hebben China, Brazilië en de VS die vaak ook. Allemaal landen die, in de woorden van de Ivoriaanse president Allassane Ouattara, niet dezelfde risico's nemen als Frankrijk.

Ouattara stelde tijdens de top in Parijs voor dat alle staten die van Afrika's rijkdom profiteren voortaan ook aan de veiligheid van het continent bijdragen.

Veiligheid is het leidmotief voor de Franse aanwezigheid in de chaos van CAR, waar moslimradicalen of het Oegandese Bevrijdingsleger van de Heer dreigen hun basis naartoe uit te breiden. Het doel is ontwapening, een burgeroorlog of misschien zelfs een genocide voorkomen. Op de langere termijn hoopt Parijs via de Verenigde Naties op een politieke oplossing.

Beeld Trouw | Bron: IPIS
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden