Oud geld

Gérard Depardieu was dapper. Hij belde gewoon Molière om de toneelschrijver te vertellen hoe mooi hij zijn stukken vond. Wist de leerling-acteur veel. Aan echte kunst is tenslotte niet af te lezen of het uit de zeventiende of de twintigste eeuw komt. Niet iedereen durft zomaar zijn idool te bellen. Een echte artiest converseert niet, die zwijgt, zegt glimlachend 'tja. . .' als hij een compliment krijgt. De kloof met de gewone mens wordt echter overbrugd door een goed scenario, een pakkend script. Zoals Maria Goos' teksten in 'Oud Geld'.

Des te mooier is het om te ontdekken waar zij haar 'inspiratie' tenminste gedeeltelijk vandaan heeft: uit 'De barre winter van negentig' van Herman de Man, voor het eerst gepubliceerd in 1936, vorig jaar herdrukt. De taal van De Man is een 'mengeling van streektaal, ABN en archaïsmen' aldus zijn biograaf Gé Vaartjes. “En ze hebben ten leste nog tegen elkaar getuigd voor het gerecht; Bart Ypma en Jan Bax, aangevuurd door de felste kracht die de menselijke natuur beheerst, door de meid.” Ypma is een boef, die onder het mom van anarchist rovend door het winterse Zuid-Holland trekt; Bax is stroper.

Beiden worden ze, na een lange jacht door de bevroren polder, veroordeeld 'tot in het hoogste ressort'. Het is een van de hoogtepunten van dit boek waarin De Man aangrijpend vertelt hoe een eindeloze winter het leven van de burgers, boeren en 'daggelders' ontwricht. Ypma en Bax, het zijn twee sleutelfiguren, net als in 'Oud Geld'. Daar zijn het dure heren die zich tot Splinter Bussinks mateloze ergernis bemoeien met zijn bank. Boeven dus, die waarschijnlijk nooit in het 'hoogste ressort' terecht zullen komen.

Dus het hele boek vergeefs doorgebladerd op zoek naar Splinter. Ook Kiet en Pup en huismeid Mietje komen er niet in voor. Zonder nu van 'Oud Geld' een Twin Peaks-achtig cultus te maken, is het voor onze eigen culturele ontwikkeling zaak om de hele Nederlandse literatuur door te spitten. Want het rechtstreeks aan Maria Goos zelf vragen, dat doen we niet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden