Interview

Oud-activist: ‘Onze protesten gaven een zetje aan het kernwapenverdrag’

1983: Kinderen demonstreren voor vrede en tegen kruisraketten in Nijmegen. Op het tweede spandoek staat: ‘Liever eendjes voeren als oorlogvoeren, kinderen uit Woensdrecht’. Beeld Rob Croes/Wikimedia

Jan Jaap van Oosterzee is trots op de acties van toen tegen de kernkoppen die in Woensdrecht geplaatst zouden worden. 

Ja, hij is teleurgesteld dat president Trump het kernwapenverdrag met Rusland uit 1987 wil stopzetten. “Enorm”, zegt Jan Jaap van Oosterzee (57). “Zeker weten doe je het niet, maar ik geloof dat wij met onze protesten in Woensdrecht hebben bijgedragen aan dat verdrag.”

Van Oosterzee, tegenwoordig lobbyist voor vredesorganisatie Pax, toog vanaf 1983 in de weekenden van zijn studententijd regelmatig naar de vliegbasis van het Brabantse dorp. Het kabinet wilde daar toen 48 Amerikaanse kernwapens stallen, wat een jarenlang protest uitlokte.

Dat was jeugdig idealisme met een vleugje romantiek, zegt hij nu. Een bont gezelschap, eigenlijk. “Er liepen radicale krakers rond, maar ook mensen die protesteerden tegen de maatschappelijke orde in het algemeen. Zelfs kloosterlingen die koffie en soep uitdeelden. Tussen die groepen was constant discussie over hoe ver je mocht gaan met protesteren. Er was immers geen leider, alles moest democratisch.”

Hekken doorknippen

Mag je een hek van Defensie doorknippen om de vliegbasis binnen te komen, of moet je er met een ladder overheen klimmen? Dat soort vragen. Van Oosterzee rekent zich tot de ietwat radicalere groep, maar betrad het terrein toch altijd wel met een laddertje, zegt hij.

Niet dat hij eenmaal binnen bij de vliegbasis alles kort en klein sloeg. “Je rende het terrein op en liet je dan even later geweldloos oppakken door de marechaussee. Die zette je dan weer buiten de poort.” Sommigen sloopten weleens iets en zij werden dan wel gearresteerd. Kees Koning kreeg als activist enige bekendheid toen hij vliegtuigen met een bijl bewerkte. “Maar dat was echt een uitzondering. Dat ging de rest veel te ver.”

Je zou het een brave bedoening kunnen noemen. Een hanenkam had hij niet in die tijd, en ook geen leren vest. Van Oosterzee liep meestal in blauwe overall met daaronder kisten, dat was nou eenmaal praktisch.

Het activistenbestaan bestond zoals gezegd vooral uit heel veel vergaderen, met bier en koffie in het gras. Op een keer na, in juni 1984. Toen lukte het Van Oosterzee om het terrein drie dagen lang aan alle kanten ontoegankelijk te maken. “Met een megafoon in mijn handen stond ik aan de noordkant te coördineren. Duizenden mensen hielden alle ingangen bezet. Tijdens de voorbereiding van die driedaagse heb ik de vrouw ontmoet met wie ik nog altijd samen ben.”

Zetje

Maar ook al was Woensdrecht geen constant podium van fors geweld tussen politie en oproerkraaiers, de inzet was groot. Het ging de activisten om niets minder dan alle kernwapens de wereld uit krijgen, zegt Van Oosterzee. “Kijk, je had twee grootmachten – Amerika en de Sovjet-Unie – die constant tegen de ander opboden. Dat is een vicieuze cirkel waar veel landen indirect aan meewerkten, waaronder Nederland door die kruisraketten te stationeren.

“Ons motto was dus: ‘Help kernwapens de wereld uit, om te beginnen uit Nederland’.” Dat is behapbaar, zegt hij. “En hoewel we premier Ruud Lubbers in die tijd als tegenstander zagen, zei hij later dat hij zich wel degelijk aangesproken voelde. Hij bracht dat geluid weer over naar bondgenoten. Zelfs Gorbatsjov hield die protesten in de gaten.”

Volgens Van Oosterzee kunnen de protesten in Woensdrecht wel degelijk een zetje hebben gegeven aan dat historische verdrag in 1987 – samen met de massale bijeenkomsten in Den Haag, Amsterdam en andere Europese steden. Natuurlijk kan het ook zijn dat Gorbatsjov zijn handtekening zette omdat hij niet tegen de Amerikaanse kernwapens kon opbieden, zegt de oud-activist. Dat de Sovjet-leider simpelweg met zijn rug tegen de muur stond, pacifistisch protest in westerse landen of niet.

“Maar zeker is wel dat wij een krachtig signaal hebben afgegeven. De politiek moest er iets mee, ze kon er niet omheen.”

Lees ook: 

Nieuwe koude oorlog: ook de wapenwedloop is terug van weggeweest

Het opzeggen van het kernwapenverdrag tussen Rusland en de VS past in het buitenlandbeleid van Donald Trump. Vier vragen en antwoorden over het naderend einde van het INF-verdrag.

Trump zegt dat het kernrakettenverdrag moet worden opgezegd

De Amerikaanse president Donald Trump wil het INF-verdrag met Rusland opzeggen. Trump kondigde ook aan dat de Verenigde Staten weer kernraketten gaan produceren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden