Otoenbajeva 'nieuwe president van Kirgizië'

Roza Otoenbajeva is zo goed als zeker de opvolger van de in april afgezette president Koermanbek Bakijev. De interimleider van Kirgizië mag zich president noemen tot 2012 – en de interimregering een echte regering – als een meerderheid in het gisteren gehouden referendum heeft ingestemd met een nieuwe grondwet.

Daar ziet het erg naar uit, en Otoenbajeva heeft zichzelf gisteravond alvast gefeliciteerd. „We laten het woord interim achter ons.” Bij het sluiten van de stembussen lag de opkomst omstreeks de 56 procent.

Otoenbajeva zelf bracht haar stem uit in de door etnisch geweld getroffen stad Osj. „Het volk stemt vandaag voor stabiliteit en voor een legitieme regering in Kirgizië”, zei ze daar. „Heel vaak wordt gezegd dat we al uit elkaar zijn gevallen, of dat we een land zijn dat op de rand staat van vreselijke gevaren. Vandaag wil het volk van Kirgizië in het referendum laten zien dat het land verenigd is.”

In de hoofdstad van Kirgizië herinnert weinig meer aan de onlusten van april, toen een woedende volksmassa het zittende regime verdreef. Er vielen meer dan tachtig doden. Regeringsgebouwen in Bisjkek gingen in vlammen op en ook het Witte Huis, de presidentiële zetel, moest eraan geloven. De ramen zijn inmiddels hersteld. Aan de toegangspoort van het nog lege Witte Huis hangt een bordje: „Bij ongeautoriseerd betreden worden de wapens gebruikt.”

Het woord ’stabiliteit’ ligt eenieder op de lippen. ,,We hopen heel erg en zijn er ook van overtuigd dat het referendum stabiliteit zal brengen in het land”, zegt mensenrechtenactivist Emil Kalmatov. „Vooralsnog is dit de enige hoop die we hebben.”

Anderen zijn sceptisch, zoals Oemoerbek Soevanalijev. Hij is leider van een oppositiepartij en was tijdelijk politiechef in Osj, nadat daar begin juni een strijd ontbrandde tussen etnische Oezbeken en Kirgiezen, die eindigde in een anti-Oezbeekse pogrom. „In het zuiden van het land heeft zich niet zomaar een etnisch conflict afgespeeld, maar een slachtpartij met gebruik van vuurwapens en zwaar materieel. Er zijn heel veel vluchtelingen. Huizen zijn afgebrand, paspoorten zijn verbrand en er zijn zeer veel doden, misschien meer dan drieduizend. Hoe kun je in zo’n situatie een referendum houden?”

Volgens Soevanalijev is het referendum in feite een verkapte presidentsverkiezing, maar dan zonder tegenkandidaten. Hij hecht weinig geloof aan het relatief hoge opkomstcijfer.

In het stadje Tokmok, een uur rijden van Bisjkek aan de grens met Kazachstan, is het in meerdere stembureaus niettemin opvallend druk. „Het gaat iedereen aan”, zegt Venera, die juist haar stem heeft uitgebracht. „Wij willen stabiliteit en vrede, zodat die gebeurtenissen zoals in april, en in Osj in het zuiden, zich niet herhalen. Als iedereen gaat stemmen zal dat vast lukken.”

Of het referendum daadwerkelijk de stabiliteit brengt waar iedereen naar smacht blijft de vraag. „De regering is geobsedeerd door het referendum, dus het is goed dat het weer voorbij is”, zegt Paul Quinn-Judge, bureauchef voor Centraal-Azië van de denktank International Crisis Group. „Nu kan de regering zich volledig richten op cruciale zaken, zoals de hereniging van dit land, op verzoening en stabilisering. Het referendum op zichzelf zal er niet toe bijdragen dat dat ook daadwerkelijk gebeurt, maar we hopen dat de regering deze zaken gaat aanpakken voordat het te laat is.”

Volgens hem is de rust die lijkt te zijn ingetreden zeer betrekkelijk. „Het komt doordat de mensen moe of geïntimideerd zijn, niet omdat de regering heeft laten zien dat ze de orde kan handhaven. Zolang de indruk is dat de regering niet de macht of de wil heeft om te handelen zal de situatie heel onvoorspelbaar en zorgelijk blijven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden