Naschrift

Oskar Gröning (1921-2018), 'de boekhouder van Auschwitz', hield zich veertig jaar stil

Gröning bij de Duitse rechtbank in Luneborg in 2015. Beeld Julian Stratenschulte/dpa

Oskar Gröning, bijgenaamd 'de boekhouder van Auschwitz', is in een Duits ziekenhuis gestorven. Hij was 96 jaar en moest ondanks zijn hoge leeftijd nog een gevangenisstraf uitzitten. Want Gröning was veroordeeld voor medeplichtigheid aan de moord op honderdduizenden Joden. De voormalige SS'er was in Auschwitz verantwoordelijk geweest voor het tellen en beheer van het geld dat van de slachtoffers werd afgepakt.

Oskar Gröning werd geboren in 1921. Toen hij vier was, overleed zijn moeder. Zijn vader was een fanatieke nationalist die kwaad was over hoe Duitsland na de Eerste Wereldoorlog was behandeld en die nog kwader werd toen diens textielbedrijfje in 1929 over de kop ging. Zoon Oskar vertelde veel later dat hij van zijn vader een opvoeding had gekregen waarin discipline, gehoorzaamheid en autoriteit erg belangrijk waren.

De kleine Oskar ging bij de jeugdafdeling van de Stahlhelm, een nationalistische paramilitaire groep, en daarna bij de Hitlerjugend. In 1938, op zijn zeventiende, begon Oskar het vak van bankklerk te leren. Maar toen de Tweede Wereldoorlog was uitgebroken, meldde hij zich vrijwillig bij de SS. Gröning, een lange blonde jongeman met blauwe ogen, werd in 1942 naar het concentratiekamp gestuurd. Daar kreeg hij, begin twintig, de taak om al het geld dat van de slachtoffers werd afgepakt te tellen en naar Berlijn te sturen.

Veel later, in 2005, vertelde hij in een interview aan het Duitse tijdschrift Der Spiegel dat hij geschokt was toen hij eenmaal begreep dat hij in een moordmachine terecht was gekomen, maar dat hij zich erin schikte. Hij zei dat zijn werk en leven in het concentratiekamp behoorlijk afgescheiden waren van het deel waar naar schatting één miljoen mensen werden vergast. Toen er steeds meer treinen aankwamen, ging Gröning ook de bagage van de Joden bij het spoor bewaken.

Op een dag hoorde hij daar een baby huilen en zag hoe een soldaat het kleine kindje bij de beentjes greep en met het hoofdje tegen de zijkant van een vrachtwagen sloeg totdat het stil was. Volgens Gröning klaagde hij daarover bij zijn leidinggevenden en vroeg om overplaatsing. Hij begreep wel dat het nodig was dat Joden - die volgens hem slecht en gevaarlijk waren - werden uitgeroeid, maar niet op zo'n manier. Hij moest in het kamp blijven.

Eind 1944 werd hij naar België gestuurd om tegen de geallieerden te vechten, en belandde als krijgsgevangene in Groot-Brittannië. In 1948 keerde Gröning huiswaarts en kreeg met zijn vrouw twee zoons. Het leven in het noorden van Duitsland ging zijn gewone gangentje. Hij werkte in een glasfabriek, hield zich bezig met de loonadministratie. Over zijn tijd in Auschwitz had hij het nooit, met niemand.

Ballon leegprikte

Totdat hij - veertig jaar na het einde van de oorlog - op een bijeenkomst van postzegelsverzamelaars in gesprek raakte met een man die de Holocaust ontkende. Dat veroorzaakte ineens een heftige reactie, alsof een naald een strak opgeblazen ballon leegprikte, zei Gröning tegen Der Spiegel.

Kort daarop vertelde hij spontaan dat hij in Auschwitz aanwezig was geweest en de gaskamers en crematies had gezien. Plots kwam alles eruit; hij schreef memoires en probeerde Holocaust-ontkenners ervan te overtuigen dat de genocide echt had plaatsgevonden. Maar daarmee vestigde hij de aandacht op zichzelf.

Eind 2014 werd hij door het Openbaar Ministerie aangeklaagd. Gröning heeft om vergiffenis gevraagd, maar zag zichzelf als een klein elementje in een grote Auschwitz-hiërarchie. Hij vond zichzelf moreel wel schuldig, maar niet wettelijk, omdat hij niet aan het moorden meegedaan. De rechtbank zag dat anders en stuurde hem in juli 2015 voor vier jaar naar de gevangenis. Vanwege beroepsprocedures en een zwakke gezondheid is Gröning daar nooit terecht gekomen.

Oskar Gröning werd geboren op 10 juni 1921 en stierf op 9 maart 2018

In de rubriek Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen.

Lees ook:

Columnist Wim Boevink schreef eerder over de boekhouder van Auschwitz: "Oskar Gröning zag ik in juni 2015 de rechtszaal binnenkomen, achter een looprek."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden