Osborn genas mijn tante niet

De Amerikaanse gebedsgenezer Tommy Osborn is overleden. Zijn optredens in Nederland zorgden in 1958 voor veel commotie, en voor protesten van predikanten. Mijn grootouders waren bij een van de bijeenkomsten. Ze hoopten op een wonder voor hun gehandicapte dochter.

EMIEL HAKKENES

De eerste keer dat mijn vader bij mijn moeder thuiskwam, moest hij aan twee dingen wennen. In het gezin werd Fries gesproken. En er was een jonger zusje met een verstandelijke beperking.

Om het zusje heeft mijn moeders familie zorgen. Het meisje heeft zoals alle kinderen een vaccinatie tegen pokken gekregen, maar daarbij was een zeldzame complicatie opgetreden die haar hersenen had beschadigd. Ze zal nooit voor zichzelf kunnen zorgen en de artsen durven niets te zeggen over haar levensverwachting. Maar haar ouders geven de moed niet op. Ook al kennen ze schroom om het hardop uit te spreken, diep van binnen hopen ze op een wonder.

Op 18 augustus 1958 wordt hun hoop onverwacht aangewakkerd. Op de televisie vertoont de NCRV, de protestants-christelijke omroep waar de familie lid van is, die avond beelden van een grote bijeenkomst in een voetbalstadion in Luik. Het draait allemaal om een charismatische man, de Amerikaanse evangelist T.L. Osborn, die vol vuur verkondigt dat zieken kunnen genezen als zij voldoende vertrouwen op God. Vanaf het podium zweept hij de aanwezigen in het stadion op: geloof het maar, geloof het maar, u kunt genezen, hier en nu. In de uitzending is te zien hoe een vrouw haar krukken afwerpt en juichend over het podium heen en weer loopt. Jarenlang werd ze gehinderd door een aandoening aan haar gewrichten, maar zie, God heeft een wonder verricht. En zo gaat het maar door. Volgens Osborn - een boerenzoon uit Oklahoma die naar eigen zeggen op zijn vijftiende een goddelijk visioen kreeg - zijn tijdens eerdere bijeenkomsten doven weer gaan horen en blinden weer gaan zien, halleluja.

Mijn grootouders waren onder de indruk. Ze keken elkaar aan en dachten aan hun jongste dochter.

Later die maand kwam Osborn naar Nederland, voor bijeenkomsten in Den Haag en Groningen. In de kranten verschijnen advertenties waarin busreizen naar de gebedsgenezer worden aangeboden. 'Voor alle mensen van alle richtingen vrije toegang', staat er in de folders die het organisatiecomité verspreidt.

In het dorp van mijn grootouders woont nóg een gezin met een gehandicapte dochter. Ook zij hebben de NRCV-uitzending gezien. Ze hebben het erover met elkaar. Als Osborn naar Groningen komt, besluiten ze, zullen ze met hun gehandicapte meisjes naar de gebedsgenezer toegaan. Want wie weet, wie weet.

Op een groot terrein in de Groningse binnenstad houdt Osborn begin september 1958 vijf avonden achter elkaar 'genezingsbijeenkomsten'. Vanuit Den Haag, waar hij een week eerder optrad, is zijn reputatie hem vooruitgesneld. De kranten stonden die week vol van wat de gebedsgenezer teweegbracht op het Malieveld. "Reeds uren voordat de samenkomst begon stroomden de mensen het Malieveld op", noteerde de verslaggever van de Leeuwarder Courant bijvoorbeeld.

"Ze kwamen van heinde en verre met treinen, bussen en auto's. Ze hadden honderden zieken meegebracht: lammen, blinden, doven, doofstommen, geesteszieken, stakkers getroffen door alle soorten menselijk lijden. Ze kwamen met nieuwe hoop en verwachting deze avond. Ze lagen in hun invalidenwagentjes, op luchtbedden of op dekens in het gras voor het podium waarover een enorm doek was gespannen met de tekst 'Jezus Christus is gisteren en heden dezelfde'. Onder de duizenden die samenstroomden op het Malieveld waren nieuwsgierigen en gelovigen, wantrouwenden en enthousiasten, op sensatie belusten en hongerigen. En al die duizenden gedroegen zich tijdens deze samenkomst die drie uur duurde zeldzaam correct en eerbiedig. Velen hadden klapstoeltjes meegenomen maar een groot deel moest al die uren staan."

De optredens van de gebedsgenezer verlopen volgens een vast patroon. Om te beginnen spreekt mevrouw Osborn ('zeer charmant gekleed in het wit') enkele woorden ter inleiding. Daarna introduceert ze haar man. Geflankeerd door een tolk, die niet alleen zijn woorden vertaalt maar ook zijn geestdriftige gebaren imiteert, houdt Osborn het publiek voor wat er allemaal mogelijk is als je maar in God gelooft. Hij doet dat volgens de kranten 'zeer overredend, met grote aandrang, hartstocht en emotie soms'.

Vervolgens is het tijd voor de daadwerkelijke genezingen. Osborn begint met gemakkelijke gevallen: mensen die aan een oor doof zijn. Hij spreekt een gebed uit en vraagt of er mensen zijn die hun gehoor terug hebben. En óf die er zijn - tientallen komen naar voren om te bewijzen dat ze genezen zijn. Als de gebedsgenezer ook moeilijker aandoeningen zoals tumoren, hartkwalen en gebroken ruggen heeft verholpen, eindigt de avond met een massaal gebed.

Het hele tafereel op het Malieveld is scherp in de gaten gehouden door dr. F.A. Nolle. Behalve dominee is hij ook geneesheer-directeur van het Diakonessenhuis in Leiden. "Als mens en medicus kan ik nauwelijks woorden vinden om mijn verontwaardiging uit te drukken over wat ik rondom het podium heb gadegeslagen", zegt hij tegen een journalist. "Wat ik daar meemaakte is werkelijk ongelooflijk. Mevrouw Osborn en twee helpers, die als tolk dienden, vingen de genezenen op, die het podium langs de trap bestegen. Iemand zei bijvoorbeeld: 'Ik was blind, maar ik kan nu weer zien'. Mevrouw Osborn stak vijf vingers omhoog, liet via de tolk vragen hoeveel het er waren en toen de man 'Vijf' zei, of misschien raadde, rekende zij hem tot de genezenen en kon hij door naar de microfoon om met haar man voor de massa te getuigen. Het hele criterium lag dus in haar handen en zij kon blijkbaar in een halve minuut constateren wat menige specialist pas na een tijdrovend onderzoek zou kunnen waarnemen."

Nolle had niet alleen twijfels over de medische kennis van Osborn en zijn assistenten, hij vond ook dat degenen die genezen zouden zijn een illusie werd voorgespiegeld. Daarmee, zo meende hij, werd deze mensen - gewone gelovige mensen zoals mijn grootouders, die snakten naar een wonder - grote geestelijke schade toegebracht.

De Leidse geneesheer kreeg bijval van een groep van tien dominees uit Den Haag. In een verklaring die alle kranten haalde, stelden de predikanten dat zij 'diep geschokt' waren door "de onschriftuurlijke redeneringen in de Osbornmeetings van deze week op het Malieveld in Den Haag en niet minder door de handelingen op deze redeneringen gegrond". De dominees voelden de noodzaak "zich volledig te distantiëren van deze woorden en praktijken". En hun kerkgangers wilden ze "ernstig waarschuwen tegen de verkeerde invloed, die van deze meetings moet uitgaan".

De predikanten kregen op hun beurt in ingezonden stukken weerwoord van gelovigen die vonden dat je de mogelijkheid van een wonder nooit mag uitsluiten. "In de Bijbel zijn schrijvers aan het woord die net als Osborn propaganda maken voor genezingswonderen. Je zou er zo een stuk of tien van zulke personen kunnen opnoemen. En dan vraag ik me af, waarde dominee, waarom de een wel te geloven en de ander die precies hetzelfde beweert niet."

Na een week van hoogoplopende discussies over zijn optreden in Den Haag kwam Osborn aan in Groningen. Daar diende hij zich meteen te melden bij de inspecteur van de volksgezondheid. De gebedsgenezer moest beloven dat hij "minder dwingend en minder dreigend de verwachting van een ogenblikkelijke genezing" zou wekken. Daarmee, zo hoopte de inspecteur, zou "de zielennood van hen die de beloofde genezing niet bij zich ervaren, worden voorkomen". Ook mocht Osborn niemand aanraden om te stoppen met zijn medicijnen of behandeling.

De sfeer op het Groningse evenemententerrein is die avond minder uitbundig dan eerder in Den Haag. Weliswaar zijn er duizenden bezoekers, die met auto's en tientallen bussen uit de noordelijke provincies en zelfs uit Duitsland zijn gekomen, maar bij de ingang van het terrein staan leden van de gereformeerde kerk in Groningen pamfletten uit te delen met waarschuwende teksten. Even na half acht begint Osborn volgens zijn gewoonte met het aanspreken van mensen die aan een oor doof zijn. Net als in Den Haag verklaren heel wat mensen dat ze weer kunnen horen. Maar de echte fans van Osborn, bezoekers die avond aan avond naar de gebedsgenezer zijn komen luisteren, vinden het resultaat vandaag een beetje tegenvallen. Misschien kwam het door de nuchtere mentaliteit van de noordelingen, maar er zijn minder genezingen dan op andere avonden. Het duurt ook lang voordat er mensen, vooral kinderen en bejaarden, naar voren komen om te bewijzen dat hun aandoening verdwenen is.

Mevrouw Osborn, wederom in het wit gekleed, vond het tijd om het publiek een spiegel voor te houden: "Wanneer u ziek bent", zegt ze vanaf het podium, "is dat een bewijs dat u onvoldoende inzicht hebt in de Heilige Schrift".

Mijn grootouders kijken naar elkaar en naar hun dochtertje. Terwijl links en rechts wat mensen naar voren dringen, blijven zij achter op het veld. Het loopt tegen half elf als Osborn de bijeenkomst afsluit door met het publiek in gebed te gaan. In de toestand van mijn tante is niets veranderd.

Nog maandenlang blijft Osborn het onderwerp van ingezonden stukken in de krant. Mijn grootouders houden algauw op ze te lezen. Op zondag gaan ze gewoon weer naar de gereformeerde kerk in hun dorp. Af en toe denken ze terug aan wat mevrouw Osborn zei: wie ziek is, heeft onvoldoende inzicht in de Heilige Schrift. Dan schudden ze zwijgend het hoofd.

Tommy Lee Osborn werd op 12 december 1923 geboren in Pocasett, Oklahoma. Hij overleed op 14 februari 2013 in Tulsa, Oklahoma.

Emiel Hakkenes werkt aan een boek over de religieuze geschiedenis van zijn familie, dat dit najaar verschijnt bij uitgeverij Thomas Rap. Bovenstaande is een fragment uit het boek.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden