Orthodoxe stadskerk bloeit door jonge student

null Beeld Henrik Wienen, Lodewijk Kuipers, Arend-Jan Westerhuis
Beeld Henrik Wienen, Lodewijk Kuipers, Arend-Jan Westerhuis

Jonge, hoogopgeleide gelovigen kiezen in de grote stad opvallend vaak een orthodoxe kerk. De Young Urban Protestants zorgen er voor nieuw elan. 'De dominee heeft een stevige inhoudelijke preek, daarom komen we hier.'

Gerrit-Jan KleinJan

Zondagochtend, kerktijd. In een studentenhuis in Utrecht voltrekt zich een wekelijks ritueel. Lodewijk Kuiper (26) staat onderaan de trap. "Hé, ga je nog mee naar de church?", roept hij omhoog. Onbestemd gemompel klinkt als antwoord. Een paar tellen later stommelt zijn huisgenoot Henrik Wienen (23) de trap af - hij heeft snel een spijkerbroek aangeschoten, zijn halflange haar zit in de war, om zijn nek bungelt een zilverkleurig kruisje.

"Als ik het gisteravond laat had gemaakt, dan was ik nu niet naar de kerk gegaan", zegt rechtenstudent Wienen. Haastig haalt hij een scheerapparaat langs zijn baard en trekt een schoon shirt aan. Als ook huisgenoot Arend-Jan Westerhuis (23, communicatiestudent), gereed is, springen de drie op hun fiets.

In hun kerk, de Jacobikerk in het centrum van Utrecht, is het druk. Honderden relatief jonge mensen, op het oog vooral studenten en net afgestudeerden, zoeken een plek in de kerkbanken. "Hier komen we iedere zondag", zegt Kuiper, terwijl hij een rol stophoest doorgeeft. De drie huisgenoten voelen zich hier thuis, zeggen ze. "Hier herkennen we wat we thuis ook waardevol vonden", zegt Henrik Wienen, die opgroeide in Katwijk aan Zee. "Dat geldt voor de meeste mensen die hier komen", vermoedt Arend-Jan Westerhuis.

null Beeld Henrik Wienen
Beeld Henrik Wienen

Behoudend maar jong
De Utrechtse Jacobikerk staat bekend als orthodox - van alle gemeenten van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in de stad is deze het meest behoudend: de preek duurt een half uur, de liturgie is sober. Net als in vergelijkbare kerken in Amsterdam en Rotterdam bestaat het publiek in de Jacobikerk voor minstens de helft uit hoogopgeleide kerkgangers tussen de 20 en 35 jaar.

"Dat is een nieuw fenomeen", zegt de Rotterdamse theoloog Niels de Jong, die onderzoek deed naar vijf grote stadsgemeenten van de PKN. Voor kerkgangers als de huisgenoten Kuiper, Wienen en Westerhuis bedacht hij een benaming: Young Urban Protestants (zie kader).

Ruimte voor andere opvattingen
Voor de kerken die De Jong onderzocht (2 in Utrecht, 2 in Rotterdam en 1 in Amsterdam) geldt dat zij een jaar of vijftien geleden nog in hun voortbestaan werden bedreigd. Nu weten zij een jong publiek te trekken. Dat komt, zegt De Jong, doordat ze sommige aspecten van hun van oorspronkelijk orthodoxe profiel iets hebben bijgesteld. "Critici hebben vaak nog het vooroordeel dat behoudende kerken vrouwen onderdrukken, homo's haten en manipulerend zijn. Maar in deze stadskerken is ruimte voor andere opvattingen, afwijkend gedrag of een minder doorsnee uiterlijk."

null Beeld Arend-Jan Westerhuis
Beeld Arend-Jan Westerhuis

De inhoud van de verkondiging van de stadskerken blijft echter onverminderd orthodox: de Schrift is 'onfeilbaar'. De Jong: "Bij alles stellen deze kerken de vraag: wat zegt de Bijbel hierover? Dat hoeft niet in een preek van tien minuten uitgelegd te worden, dat mag best een half uur duren."

Het is die behoudende atmosfeer die de drie Utrechtse huisgenoten aanspreekt. Arend-Jan Westerhuis: "De dominee heeft een stevige inhoudelijke preek, daarom komen we hier." Henrik Wienen: "De kerk is anders dan de rest van de wereld. Zo gauw je als kerk de vrijzinnige kant opschuift, heb je geen bestaansrecht. Iemand als Klaas Hendrikse, de dominee die zichzelf atheïst noemt, hoort niet thuis in de kerk. Als je hockey wilt spelen, zoek je ook geen voetbalclub op."

Gevoel voor stijl
Toch is er volgens de drie een verschil met de kerken waarin ze opgroeiden, hoewel die officieel tot dezelfde orthodoxe stroming in de PKN behoren. "Daar had je preken die niet al te creatief waren", zegt Kuiper, die in Apeldoorn woonde voordat hij ging studeren. Maar het precieze verschil, zegt hij, is lastig uit te leggen. "Ze hebben in Utrecht meer gevoel voor stijl. Hier hoor ik preken die poëtischer zijn, minder dogmatisch. Zo zei de dominee laatst: 'We leven op de adem van Gods stem'."

null Beeld Lodewijk Kuiper
Beeld Lodewijk Kuiper

Westerhuis: "Er wordt hier meer nagedacht in de preek. Het zijn academisch verantwoorde, intelligente preken. Maar ik vind dat ze daar niet te ver in moeten gaan."
Wienen: "Het mooie spreken ligt er soms wel dik bovenop."
Kuiper: "Als een preek alleen bedoeld is om je een fijn gevoel te geven, is dat niet goed. Laatst sprak ik nieuwe mensen. Het was ze opgevallen dat het woord 'zonde' in de drie maanden dat ze hier kerkten nog nooit was gevallen."

En er is nog iets, zegt Wienen. Want de Jacobikerk mag dan een succes lijken, de bezoekers lijken vooral 'import' te zijn uit plaatsen waar de kerk nog floreert. "Ik kan de authentieke Utrechters niet aanwijzen", knikt Wienen naar de kerkgangers. "Als hier niet zoveel studenten zouden zitten, zou deze kerk ook een stervende zwaan zijn. Net als die andere PKN-kerken."

Young Urban Protestants: gelovig opgevoed, op zoek naar diepgang én leuke contacten

In de kerk als geheel zijn ze ondervertegenwoordigd, maar in de grote steden kiezen hoogopgeleide jonge gelovigen opvallend vaak voor een kerk van orthodoxe snit. Dankzij de aanwas van zulke

groeien deze gemeenten, terwijl veel andere kerken in de grote steden het hoofd amper boven water kunnen houden.

Volgens theoloog Niels de Jong, die onderzoek deed naar de gemeenten die veel yuppen trekken, is een overeenkomst tussen deze stadskerken dat zij sterk maatschappelijk betrokken zijn, bijvoorbeeld door middel van een voedselbank of een inloophuis. "Twintig jaar geleden gebeurde dat niet in dit soort kerken. Dat associeerden behoudende christenen met vrijzinnigheid, kerken waar God ondergeschikt was geworden aan welzijnswerk."

De Jacobikerk in Utrecht organiseert eens in de zoveel tijd een debat. Daarvoor wordt een beeldbepalend persoon uit de wetenschap of de media uitgenodigd, zoals de atheïstische voorvechter Herman Philipse. "Op die manier doen ze ook hun best om de aandacht te trekken van niet-christenen."

Van de Young Urban Protestants, blijkt uit De Jongs onderzoek, is ruim twee derde universitair geschoold en heeft een derde een hbo-opleiding gedaan. Zij zijn in overgrote meerderheid van huis uit gelovig opgevoed. Het kerklidmaatschap brengt hen naar eigen zeggen de mogelijkheid om het geloof verder te ontwikkelen, maar ook 'leuke contacten' en 'vriendschappen'.

Natuurlijk, zegt De Jong, is het mogelijk om kritiek te hebben op deze kerken. "Het is allemaal wel heel blank en hoog opgeleid. Terwijl in de stad zoveel meer groepen mensen wonen. Anderzijds: deze kerken weten tenminste wél twintigers en dertigers te bereiken. Ik denk dat dit type orthodoxie de toekomst van de protestantse kerk is."

Voor het volledige onderzoek naar 'Young Urban Protestants' zie: www.izb.nl.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden